I OZ 526/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 137/15, o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do wniesienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 137/15, odrzucił wniosek J. M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] listopada 2014 r., w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona J. M. w dniu 12 grudnia 2014 r. W dniu 15 grudnia 2014 r. skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu sporządzenia skargi. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II SO/Op 91/14, ustanowiono dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu, pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. poinformował Sąd, że pełnomocnikiem z urzędu został wyznaczony radca prawny G. G. W dniu 24 lutego 2015 r. ustanowiony pełnomocnik złożył osobiście w siedzibie SKO w Opolu skargę na wymienioną decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., oraz złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Następnie, ww. pisma zostały przesłane wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi do tut. Sądu, gdzie zostały zarejestrowane w Repertorium sądowym pod sygnaturą akt II SA/Op 137/15. SKO w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie. Dalej Sąd podkreślił, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi musi spełniać warunki formalne określone w art. 87 p.p.s.a. Po pierwsze, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 3 w związku z § 1). Ponadto, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wreszcie, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Dokonując oceny dochowania powyższych przesłanek Sąd uznał, że w sprawie nie spełniono wymogu zachowania wymaganego terminu siedmiu dni, w jakim wniosek o przywrócenie terminu należało złożyć. Przyczyną, przez którą zaistniało uchybienie terminu wniesienia skargi do sądu, była chęć skorzystania przez J. M. z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia tej skargi, a w konsekwencji oczekiwanie na rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez referendarza sądowego. W sytuacji zatem, gdy skarżący tę pomoc otrzymał, to ustanie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi związane jest ściśle z chwilą powzięcia wiadomości przez wskazanego przez samorząd radcowski radcy prawnego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. W sytuacji bowiem niedochowania terminu wniesienia skargi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., na skutek wystąpienia o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi do sądu, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W przypadku ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a.) dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia tej skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy. W istocie zatem siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść skargę. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia. Pełnomocnik skarżącej radca prawny G. G., wskazał we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, że wiedzę o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla J. M. powziął z pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu z dnia 8 stycznia 2015 r., które otrzymał w dniu 12 stycznia 2015 r. Liczony zatem od tego dnia termin 30 dni, upływał w dniu 11 lutego 2015 r. Według powołanego już wyżej orzecznictwa, dzień 11 lutego 2015 r. jest to dzień, w którym najpóźniej ustała w niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. To oznacza, że 7-dniowy termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął bieg w dniu 12 lutego 2015 r. i upłynął najpóźniej w dniu 18 lutego 2015 r. Wobec tego, składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą w dniu 24 lutego 2015 r., pełnomocnik z urzędu uchybił terminowi siedmiu dni wskazanemu w przywołanym powyżej art. 87 § 1 p.p.s.a. Z tego względu Sąd wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi uznał za spóźniony i odrzucił na podstawie art. 88 p.p.s.a. Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 88 p.p.s.a. w związku z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 t., poz. 507) — poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że strona uchybiła terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co wynika z wadliwego ustalenia, że 7-dniowy termin do złożenie wniosku, o którym mowa w art. 87 p.p.s.a. rozpoczął bieg w dniu 12 lutego 2015 r. i upłynął najpóźniej w dniu 18 lutego 2015 r., podczas, gdy z okoliczności sprawy wynikających z faktu wydania opinii prawnej o bezzasadności wnoszenia skargi na w/w decyzję oraz późniejszego otrzymania — w dniu 22 lutego 2015 r. żądania skarżącej wniesienia przedmiotowej skargi, przyjąć należało, że termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął swój bieg w dniu 22 lutego 2015 r. i upływał w dniu 28 lutego 2015 r., a zatem złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą nastąpiło w przepisanym prawem terminie. - art. 86 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych — poprzez nieuzasadnioną odmowę jego zastosowania i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik będący radcą prawnym sporządził opinię prawną o bezzasadności wnoszenia skargi, a następnie - w trybie przewidzianym w art. 28 ust. 6-8 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, na wyraźne żądanie skarżącej złożył skargę na w/w decyzję SKO w Opolu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia w terminie nieprzekraczającym 7 dni od dnia powzięcia informacji o żądaniu Skarżącej odnośnie wniesienia skargi, - art. 133 § 1 i aft. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. — poprzez wadliwe ustalenie, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi mijał w dniu 18 lutego 2015 r., podczas gdy z okoliczności sprawy wynikało, że mijał on w dniu 28 lutego 2015 r., a zatem złożenie przedmiotowego wniosku w dniu 24 lutego 2015 r., tj. 2 dni od otrzymania żądania Skarżącej wniesienia skargi pomimo zapoznania się przez nią z opinią prawną w sprawie bezzasadności wnoszenia skargi, nastąpiło w przepisanym prawem terminie. W uzasadnieniu zażalenia wskazano na szczególny stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie, który powoduje, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego nie powinno mieć zastosowania. Wskazano, że pełnomocnik skarżącej w dniu 30 stycznia 2015 r. przesłał skarżącej opinię prawną o bezzasadności wnoszenia skargi. Skarżąca odebrała przesyłkę w dniu 9.02.2015 r. i dopiero w dniu 22.02.2015 r., w korespondencji mailowej, zażądała wniesienia skargi na decyzję SKO. Sporządzona skarga została wniesiona do organu w dniu 24.02.2015 r. W ocenie strony skarżącej przyjąć zatem należy, iż w tej konkretnej sytuacji 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu, w którym pełnomocnik z urzędu dowiedział się o życzeniu skarżącej odnośnie wniesienia skargi do WSA w Opolu. Podkreślono, że nie było uzasadnionych podstaw do tego, aby w okresie 12-18.02.2015 r. (termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi) taki wniosek składać, gdyż informację o życzeniu skarżącej w tym zakresie pełnomocnik otrzymał dopiero w dniu 22.02.2015 r. Za powyższym stanowiskiem przemawia również pogląd doktryny. B.Dauter pisze, że "w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, w tym także doradca podatkowy i rzecznik patentowy, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika." (B.Dauter, Komentarz do art. 86 PPSA, teza 3, Lex/El). Umknęło również uwadze WSA w Opolu, że pełnomocnik reprezentujący skarżącą jako radca prawny zobowiązany jest do stosowania unormowań regulujących status radcy prawnego, w tym również przepisów korporacyjnych. Zgodnie z art. 28 ust. 6-8 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego radca prawny powinien uzyskać zgodę klienta w miarę możliwości pisemną na zaniechanie wniesienia środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej od orzeczenia kończącego sprawę w danej instancji (ust. 6); w razie prowadzenia sprawy z urzędu radca prawny przedstawia klientowi pisemną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej; w przypadku gdy radca prawny został wyznaczony przez prezesa sądu do prowadzenia sprawy — winien zawiadomić o swoim stanowisku dziekana rady izby, oraz sąd w sposób wskazany w ustawie (ust. 7); radca prawny może, na wyraźne życzenie klienta, wnieść pozew, złożyć wniosek lub środek odwoławczy także wtedy, gdy wcześniej wydał opinię i poinformował go o niecelowości takiej czynności; ma wówczas prawo zwrócić się o pisemne oświadczenie o jej dokonaniu na wyraźne żądanie; nie powinien jednak wnosić środka odwoławczego w przypadku, gdy w sposób oczywisty naruszałoby to ustawowe wymogi w tym zakresie; jeżełi radca prawny ocenia, że wniesienie środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej jest bezzasadne, a klient z tym stanowiskiem się nie zgadza, może wypowiedzieć pełnomocnictwo w takim terminie, aby umożliwić klientowi powierzenie sprawy i wniesienie środka odwoławczego innej osobie (ust. 8). Kodeks Etyki Radcy Prawnego — jako wewnętrzny akt korporacyjny - nie jest powszechnie obowiązującym aktem prawnym, a zatem Sąd I instancji nie mógł bezpośrednio go naruszyć, jednakże stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego. Przepis ten (rangi ustawowej) odsyła do zasad etyki radcy prawnego (obecnie Kodeksu Etyki Racy Prawnego). Sąd I instancji powinien zatem — badając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi — uwzględnić szczególne realia niniejszej sprawy i konieczność postępowania radcy prawnego będącego pełnomocnikiem z urzędu nie tyko z powszechnie obowiązującymi przepisami, ale także zgodnie z kodeksem etycznym regulującym wykonywanie zawodu radcy prawnego. Pełnomocnik wykonując zawód radcy prawnego oraz będąc członkiem samorządu zawodowego, obowiązany jest przestrzegać wewnątrzkorporacyjnego ładu. Stojąc na stanowisku, że skarga na decyzję SKO w Opolu nie ma szans powodzenia, wydał opinię prawną o bezzasadności jej wnoszenia. Mając na względzie przytoczone wyżej zapisy Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, poinformował skarżącą o treści art. 28 ust. 8 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, a po uzyskaniu jej życzenia odnośnie wniesienia środka zaskarżenia do WSA w Opolu na decyzję SKO w Opolu, niezwłocznie sporządził skargę oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W tej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został wniesiony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., a zatem jego odrzucenie nastąpiło z naruszeniem przywołanych na wstępie przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.) pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie ustawodawca w art. 88 p.p.s.a. postanowił, iż spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 p.p.s.a., a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżąca zwróciła się do Sądu Wojewódzkiego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi. Takie działanie skarżącej było dopuszczalne w świetle art. 243 zdanie pierwsze p.p.s.a., przewidującego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Ustanowiony dla skarżącej z urzędu pełnomocnik wskazał, że w dniu 12 stycznia 2015 r. otrzymał pismo z Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu J. M. W tej sytuacji należało ustalić czas ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi. Sąd Wojewódzki w tej kwestii kierował się poglądami utrwalonymi w orzecznictwie przyjmując, że liczony od tego dnia (12 stycznia 2015 r.) termin 30 dni na sporządzenie skargi, upływał w dniu 11 lutego 2015 r. W tej sytuacji dzień 11 lutego 2015 r. uznał za dzień, w którym najpóźniej ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, co oznacza, że 7-dniowy termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął bieg w dniu 12 lutego 2015 r. i upłynął w dniu 18 lutego 2015 r. Błędną ocenę Sądu w tym zakresie pełnomocnik skarżącej wywodzi z faktu sporządzenia opinii prawnej o bezzasadności wnoszenia skargi a następnie otrzymania w dniu 22 lutego 2015 r. żądania skarżącej dotyczącego wniesienia skargi. Według pełnomocnika termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął swój bieg w dniu 22 lutego 2015 r. i upływał w dniu 28 lutego 2015 r., a zatem złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą nastąpiło w przepisanym prawem terminie. Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanym przypadku, pełnomocnik strony skarżącej wykazał należytą dbałość o interesy strony przez niego reprezentowanej. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w przesłanej skarżącej pisemnej opinii w sprawie bezzasadności wnoszenia skargi, pełnomocnik skarżącej poinformował ją o wynikającym z Kodeksu Etyki Radcy Prawnego obowiązku wniesienia skargi na jej pisemne żądanie w terminie 3 dni od dnia otrzymania opinii o braku podstaw do wniesienia skargi. W opinii znalazła się również informacja odnosząca się do skuteczności wniesienia ewentualnie sporządzonej skargi dopiero po przywróceniu terminu do jej wniesienia. Skarżąca odebrała przesyłkę zawierająca przedmiotowa opinię w dniu 9 lutego 2015 r. natomiast swoją decyzję dotyczącą wniesienia skargi zakomunikowała pełnomocnikowi w korespondencji mailowej dopiero w dniu 22 lutego 2015 r. Skoro strona jeszcze przed wniesieniem skargi wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w efekcie czego ustanowiono dla niej pełnomocnika, to osobiste działania skarżącej uniemożliwiające terminowe dokonanie czynności procesowych nie mogą wywoływać negatywnych skutków przy ustalaniu biegu terminów procesowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie w tym konkretnym przypadku, że termin o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął bieg w dniu 12 lutego 2015 r. i upłynął najpóźniej w dniu 18 lutego 2015 r., byłoby obarczone nadmiernym rygoryzmem. Sąd Wojewódzki pominął fakt, iż nawet od profesjonalnego pełnomocnika nie można wymagać bezwzględnego obowiązku wyegzekwowania od jego mocodawcy danego zachowania w celu terminowego dokonania danej czynności procesowej. Skoro, o czym była już mowa powyżej, przy ustalaniu winy strony w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, a te były podejmowane z należytą starannością, to zwłoka w zakomunikowaniu przez skarżącą swojej decyzji związanej z wniesieniem skargi nie powinna decydować o uchybieniu przez pełnomocnika terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W niniejszej sprawie istotne było bowiem to, że pełnomocnik sporządził opinię prawną o bezzasadności wnoszenia skargi na kwestionowaną decyzję. Dochowując staranności przesłał ją skarżącej ze stosownymi pouczeniami. Mimo odbioru przesyłki 9 lutego 2015 r., skarżąca dopiero 22 lutego 2015 r. zażądała wniesienia skargi, co pełnomocnik uczynił w dniu 24 lutego 2015 r. Trudno w podanych okolicznościach zaakceptować stanowisko Sądu Wojewódzkiego bo oznaczałoby ono, iż pomimo sporządzonej opinii o bezzasadności wnoszenia skargi (wysłanej stronie 30 stycznia 2015 r.), pełnomocnik powinien w terminie od 12 lutego do 18 lutego wnieść skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Tymczasem w konkretnej sytuacji mógł to dopiero uczynić po skierowaniu do niego wyraźnego żądania przez skarżącą. W przeciwnym razie praktyka sporządzania opinii prawnych o bezzasadności wnoszenia środków odwoławczych wiązałaby się z nieuzasadnionymi negatywnymi konsekwencjami dla starannie działających pełnomocników ustanowionych w ramach prawa pomocy. Wskazać trzeba, że przy ocenie zachowania 7-dniowego terminu do złożenia wniosku w trybie art. 87 § 1 p.p.s.a. decydujące znaczenie ma ustalenie dnia, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi. W rozpoznawanym stanie faktycznym uprawnione jest więc wnioskowanie, że termin 7-dniowy zaczął swój bieg 23 lutego 2015 r., a zatem wniosek nie był spóźniony i powinien być rozpatrzony merytorycznie. Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy należało przyjąć, że zaistniała przesłanka przywrócenia terminu do złożenia skargi wskazana w art. 86 § 1 p.p.s.a. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.