II FZ 492/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 325/15 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 325/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek S.J. (dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 stycznie 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów z kapitałów pieniężnych za 2011 r. Przedstawiając w uzasadnieniu stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Ze złożonego urzędowego formularza PPF wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz że oboje utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, których wysokość wynosi odpowiednio: 1 500 zł i 1 205 zł miesięcznie brutto. Jeżeli chodzi o znajdujące się w dyspozycji Skarżącego i jego żony składniki majątku, w oświadczeniu wymieniono jedynie należące do obojga udziały w spółce z o.o., o wartości 621 000 zł. Natomiast uzyskiwane dochody pozwalają mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a on sam jak i jego żona nie mają żadnych innych źródeł przychodów, gdyż posiadane przez nich udziały nie przynoszą dochodów (spółka, której udziały posiadają nie prowadzi obecnie działalności), nie mają realnej wartości ekonomicznej, oraz mocno ograniczona jest możliwości ich zbycia. Jednocześnie nadmienił, że jest w trakcie poszukiwania środków na wznowienie działalności spółki. Wpis od skargi w sprawie wynosi 1 047 zł. Sąd pierwszej instancji mając na względzie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wskazał, że z brzmienia tej regulacji wynika, że przyznanie tego rodzaju ulgi zostało zarezerwowane dla osób ubogich, dla których konieczność partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego w pełnej wysokości mogłaby się wiązać z pozbawieniem środków koniecznego utrzymania. Prawo pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, o której mowa w art. 199 P.p.s.a. Sąd dalej wskazał, że Skarżący wraz z żoną dysponuje stałym i pewnym dochodem, w postaci świadczeń emerytalnych, których łączna wysokość wynosi 2 750 zł miesięcznie. Dodatkowo, Skarżący wraz z małżonką dysponuje udziałami w sp. z o.o. o wartości przekraczającej 600 000 zł, co przy wysokości wpisu od skargi w kwocie 1 047 zł sprawia, że jego twierdzenia o niemożności poniesienia kosztów sądowych w sprawie są niewiarygodne i oderwane od rzeczywistości. Dysproporcja tych wartości jest bowiem ogromna. Na przedmiotowa ocenę nie wpływa fakt, że jak twierdzi Skarżący, spółka której udziały posiada, nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, gdyż jak sam stwierdził w sprzeciwie, aktualnie jest na etapie poszukiwania środków na jej wznowienie, co świadczy o tym, że nie jest ona podmiotem istniejącym tylko formalnie, a więc mało prawdopodobnym jest, aby wartość wszystkich posiadanych udziałów, wycenianych na 621 000 zł, mogła wynosić zero złotych, co zasugerowano w sprzeciwie. Reasumując Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie uprawnia go do otrzymania dofinansowania ze środków publicznych, ponieważ z uwagi na uzyskiwane dochody oraz posiadane zasoby majątkowe sfinansowanie tychże wydatków leży w zasięgu jego możliwości płatniczych. W zażaleniu na postanowienie Skarżący, działając przez pełnomocnika, zaskarżył postanowienie w całości. Zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że Skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z błędnym ustaleniem, że poniesienie przez niego kosztów sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji. W ocenie Skarżącego, oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy było nieuzasadnione. Bowiem nie jest możliwe określenie wartości posiadanych przez Skarżącego i jego małżonkę udziałów, a udziały nie przynoszą dochodów związanych z dywidendą, a posiadane udziały mogą stać się dla Skarżącego dodatkowym obciążaniem, gdyby konieczne okazałoby się dokapitalizowanie spółki przez wspólników, a posiadane udziały w chwili obecnej nie przynoszą jakichkolwiek przychodów. Okoliczność posiadania udziałów w spółce, nie może stanowić okoliczności dyskwalifikujących przyznanie prawa pomocy. Zatem oddalenie wniosku było nieuzasadnione. Przede wszystkim dlatego, że w chwili obecnej nie jest możliwe określenie wartości posiadanych przez Skarżącego i jego małżonkę udziałów. Jak wskazano we wniosku i co należy obecnie podtrzymać, spółka poszukuje źródeł finansowania, które umożliwiłyby jej funkcjonowanie na rynku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd uznał za mało prawdopodobne aby wartość posiadanych przez Skarżącego udziałów wynosiła zero złotych. Jednakże wbrew zapatrywaniu Sądu, w obecnej sytuacji za wysoce prawdopodobne należy uznać, że posiadane udziały mogą stać się dla Skarżącego dodatkowym obciążeniem, gdyby konieczne okazało się dokapitalizowanie spółki przez wspólników. Wobec powyższego wniosek o przyznanie prawa pomocy wydaje się całkowicie zasadny, albowiem tak jak teoretyczne są rozważania o wartości udziałów, tak równie teoretyczne są potencjalne wpływy z posiadanych udziałów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Zatem Skarżący zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie są przy tym wystarczające oświadczenia Skarżącego, ale konieczne jest poparcie ich stosowną dokumentacją. Przedstawione informacje doprowadziły Sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że Skarżący wraz z żoną dysponuje stałym i pewnym źródłem dochodu w postaci świadczeń emerytalnych, a oprócz tego wartość ekonomiczną posiadają udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Skarżący natomiast nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania Sądu pierwszej instancji, że posiadanie przez Skarżącego wraz z żoną udziałów w spółce na łączną kwotę 621 000 zł, wyklucza możliwość uznania go za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu odwoławczego, posiadanie majątku, zwłaszcza takiego, który nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W świetle powyższego na aprobatę nie zasługują także twierdzenia Skarżącego podnoszone w zażaleniu, jak i na wcześniejszych etapach postępowania, że spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności, a zatem udziały, które w niej posiada nie są atrakcyjne dla potencjalnych nabywców, co uniemożliwia ich zbycie. Również w tym wypadku Skarżący, mimo iż było to w jego interesie nie oparł się na żadnym dokumencie np. potwierdzającym słabą kondycję finansową spółki, potwierdzenie zawieszenie działalności gospodarczej. Należy w tym miejscu zaznaczać, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialna wnioskodawcy, a nie jego przyszłe ewentualne problemy finansowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.