I FZ 310/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1179/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do sierpnia 2009 r. oraz zobowiązania podatkowego za miesiące od września do grudnia 2009 r. w podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 czerwca 2015 r., I SA/Po 1179/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa). Sąd uznał, że skarżąca udzieliła jedynie selektywnej odpowiedzi na skierowane do niej pytania referendarza sądowego i tym samym uchyliła się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z informacji podanych przez stronę wynika, że skarżąca oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują jakichkolwiek dochodów, skarżąca nie posiada również żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych, ani środków pieniężnych. Tymczasem z informacji zawartych w piśmie skarżącej z 11 kwietnia 2015 r. wynika, że miesięczne koszty utrzymania skarżącej i jej syna wynoszą łącznie 1.200 zł. W kontekście powyższego powstaje wątpliwość, skąd skarżąca lub jej domownicy uzyskują środki na swoje utrzymanie, skoro zgodnie z oświadczeniami nie uzyskują oni żadnych dochodów. Podanie miesięcznych kosztów utrzymania skarżącej i jej domowników bez wskazania źródeł ich finansowania świadczy o nieudzieleniu przez stronę wyczerpującej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie. Natomiast w przypadku, gdy sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu; nie może realizować go wybiórczo, czy w sposób niedokładny. Uchylając się od współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd uznał ponadto za gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami wyjaśnienia strony, że utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Ogólnikowe zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, niepoparte żadną dokumentacją, nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania podtrzymując stanowisko, że nie posiada środków finansowych na opłacenie skargi. W tym kontekście skarżąca ponownie zrelacjonowała swoją sytuację finansową wskazując, że zarówno ona, jak i jej uczący się synowie nie osiągają żadnych dochodów. Do kwietnia br. mieszkała w mieszkaniu zmarłego ojca (20.02.2015 r.), który też wspierał ją finansowo (ok. 1200 zł miesięcznie). Obecnie skarżąca zamieszkuje wraz z synem w domu stanowiącym jego własność (nabytym w drodze spadkobrania). Skarżąca nie posiada żadnych dochodów, ani majątku (oszczędności), utrzymuje się tylko dzięki pomocy rodziny i przyjaciół; bieżące wydatki pokrywają kwoty otrzymywane od kuzyna Marka, któremu wcześniej pomagała wraz z mężem. Z uwagi na doraźny charakter otrzymywanej pomocy, również wydatki skarżącej nie utrzymują się na stałym poziomie. Do zażalenia dołączono datowany na 24.04.2015 r. protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, sporządzony na potrzeby postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał w uzasadnieniu postanowienia na selektywną odpowiedź skarżącej na wezwanie skierowane do niej w trybie art. 255 Ppsa. Skarżąca nie wskazała bowiem na żadne określone źródło dochodów (czteroosobowej rodziny), deklarując zarazem sprecyzowane kwoty miesięcznych wydatków (kosztów utrzymania). Z wyjaśnień skarżącej składanych w toku postępowania wynika, że: - skarżąca nie osiąga żadnych dochodów, podobnie jak jej małżonek, który jednak nie zamieszkuje wraz ze skarżącą, - jeden z synów zamieszkuje razem ze skarżącą, drugi studiuje poza P., przy czym obaj nie osiągają dochodów, - koszty utrzymania skarżącej i zamieszkującego z nią syna wynoszą 1200 zł miesięcznie, - koszty utrzymania osobno zamieszkującego małżonka oraz studiującego w innym mieście syna nie są znane (k. 9, 40-41, 54, 68 akt sądowych) – oczywiste jest jednak, że takowe muszą ponosić. Nie nasuwa w tym świetle zastrzeżeń wniosek Sądu wojewódzkiego o niespójności informacji przedstawionych przez stronę i wynikające zeń ustalenie o uchylaniu się skarżącej od wskazania źródła dochodów, tj. przedstawienia w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Tego stanowiska nie podważono skutecznie w zażaleniu, ograniczając się do przytoczenia (niejako zrekapitulowania) dotychczasowych wyjaśnień, a w szczególności podtrzymując twierdzenie o uzyskiwaniu doraźnej pomocy od rodziny i przyjaciół (s. 2). Skarżąca utrzymuje, że pomocy tej udzielał (w kwocie odpowiadającej ponoszonym wydatkom) zmarły ojciec, a obecnie "kuzyn Marek" (w nieokreślonej wysokości). Tak ogólnikowa informacja nie podważa ustalenia Sądu odnośnie do gołosłownego charakteru twierdzeń o pomocy finansowej rodziny i przyjaciół; brak np. oświadczeń udzielających pomocy w tym zakresie (precyzujących, choćby w przybliżeniu czas i rozmiary tej pomocy). Strona oczekuje, że Sąd oprze się wyłącznie na wzajemnie wykluczających się oświadczeniach samej skarżącej, nie przedkładając w zasadzie żadnej dokumentacji dotyczącej jej możliwości płatniczych; przedłożony przy zażaleniu protokół o stanie majątkowym zobowiązanego również opiera się tylko na oświadczeniach skarżącej (k. 70 i n. akt sądowych). Co więcej, treść zażalenia nie rozwiewa w żadnym stopniu wątpliwości odnośnie do twierdzenia o braku jakichkolwiek dochodów wszystkich członków czteroosobowej rodziny przy jednoczesnym ustaleniu (wynikającym z oświadczeń skarżącej), że mąż i jeden z synów utrzymują się samodzielnie, prowadząc niezależne gospodarstwa domowe. Stąd też przy obecnych ustaleniach – stanie wiedzy o zdolnościach płatniczych skarżącej nie ma podstaw do uwzględnienia jej zażalenia. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, do którego trafnie nawiązał Sąd pierwszej instancji, że ochrona prawa do sądu, którą ma realizować instytucja prawa pomocy, przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Stanowisko to, znajdujące oparcie w treści art. 246 w zw. z art. 255 Ppsa, odnosi się też w pełni do niniejszego przypadku. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.