III SA/Wa 2634/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), sędzia WSA Piotr Przybysz, Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu pobranej kwoty łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2007-2012 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wójt Gminy B. działając na podstawie art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) - dalej "O.p.", umorzył postępowanie wszczęte na wniosek Skarżącego – M. T., z dnia 15 stycznia 2014 r. o zwrot pobranej i błędnie naliczonej kwoty łącznego zobowiązania pieniężnego, którą zdaniem Skarżącego zawyżono w wydanych decyzjach od 30 października 2007 r. do końca 2012 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że żaden ze współwłaścicieli od otrzymywanych za lata 2007-2012 decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego nie wnosił odwołania. W związku z tym decyzje ustalające wymiar podatku za powyższe lata stały się ostateczne, a na kontach współwłaścicieli nie stwierdzono nadpłaty ani zaległości. W tym stanie rzeczy organ orzekł o umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie. W odwołaniu Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji. W opinii Skarżącego w latach 2007-2012 organ podatkowy błędnie naliczał podatek, dlatego Skarżący żąda zwrotu. Według Skarżącego organ podatkowy nie brał pod uwagę zmian w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w O. oraz nie zawiadamiał stron o toczącym się postępowaniu, przez co uniemożliwiał im uczestnictwa w tym postępowaniu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. SKO odwołało się do art. 165 § 1 O.p. i stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania z podniesionych w powyższej decyzji powodów. Zgodnie bowiem z art. 208 § 1 O.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że z dołączonych do akt sprawy decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2007-2012 wśród adresatów decyzji nie występuje wnioskodawca przedmiotowego postępowania, tj. Skarżący. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie w całości powyższej decyzji. Podniósł, że organ podatkowy nie wziął pod uwagę zmian w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w O. oraz nie zawiadamiał stron o toczącym się postępowaniu, przez co uniemożliwiał im uczestnictwa w tym postępowaniu. Organ powinien właściwie ustalić krąg osób które powinny w tej sprawie brać udział. Skarżący podkreślił, że decyzji wymiarowych za lata 2003-2012 nie doręczono faktycznie wszystkim współwłaścicielom. Zapomniano także o zasadzie informowania stron w toku postępowania. Skarżący podkreślił, że nie musi dogłębnie znać przepisów prawa podatkowego, a to rolą organu jest rzetelnie wyliczyć wysokość podatku. Skarżący podtrzymał stanowisko, iż powstała nadpłata w łączny zobowiązaniu pieniężnym, na skutek tego, iż całość podatku opłacała matka Skarżącego lub Skarżący. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zarzuty skargi uznało za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej lub ostatecznym postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwana dalej "p.p.s.a." uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uzasadnia jej uchylenie, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art.208, art.121, art.122, art.187 § 1, art.210§ 4 pkt 6 O.p. które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Przy czym organy obu instancji uznały, iż bezprzedmiotowość postępowania podatkowego w sprawie wynika z faktu, że Strona nie wniosła odwołania od decyzji w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2007-2012.Dodatkowo organ drugiej instancji wyraził pogląd, iż Skarżący nie jest adresatem spornej decyzji. Analiza zarzutów skargi jak i akt sprawy przez Sąd wykazała, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, nie zostało poprzedzone wnikliwie i rzetelnie przeprowadzonym postępowaniem podatkowym zgodnie z art.122 i art.187 O.p. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji, nie zebrał w sprawie materiału dowodowego, które mógłby stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie. W aktach sprawy stanowiących w zasadzie "luźny" zbiór różnorakich pism tj. decyzje, skargi i postanowienia o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i inne , nieponumerowane i niespięte w jedna teczkę, pozwalają jedynie na stwierdzenie przez Sąd, że treść tych decyzji, które zostały przesłane do Sądu, potwierdza stanowisko organu odwoławczego, że M.T. nie jest adresatem decyzji wymiarowych wydanych w sprawie. W konsekwencji już z tego względu, przyjąć należy, ze podjęte w sprawie rozstrzygniecie jest wadliwie. Brak przymiotu strony w postępowaniu skutkować powinno odmową wszczęcia postępowania w sprawie na podstawie art.165a O.p. Zgodnie z tym unormowaniem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu przesłany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż zachodzi w sprawie podmiotowa przesłanka odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, ponieważ M. T. nie jest adresatem decyzji w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. Ponadto z treści skargi i pism składanych w trakcie postępowania podatkowego wynika, iż Skarżący powołuje się na przesłankę wznowienia postępowania tj. brak udziału strony bez jej winy w postępowaniu podatkowym wskazując, iż w trakcie postępowania wymiarowego, nie wszyscy uczestnicy postępowania zostali powiadomieni. Organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do zarzutów odwołania, nie zbadał ponownie merytorycznie sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Powielił jedynie bezrefleksyjnie stanowisko organu pierwszej instancji w sprawie naruszając nie tylko art.122 i art.187 § 1 O.p., ale również art.210 § 4 pkt 6 O.p. Lakoniczne uzasadnienie decyzji powoduje, że w zasadzie trudno poznać sposób rozumowania organu oraz jakie jest uzasadnienie prawne decyzji. Analiza treści zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż uzasadnienie to zawiera się w jednym zdaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na stronie drugiej zaskarżonej decyzji następującej treści "Kolegium rozpatrując odwołanie od decyzji uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania "Po czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze zacytowało art.208 O.p., a na koniec na marginesie tylko zauważono, że Skarżący nie był adresatem decyzji wymiarowych wydanych w sprawie. Podkreślić należy, iż zgodnie z art.127 O.p. postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne i organ odwoławczy zobowiązany jest do ponownego, pełnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Wymaganiom tym organ odwoławczy nie sprostał. Nie jest to jednak jedynie uchybienie organu odwoławczego. W ocenie Sądu za całkowicie bezzasadne należy uznać rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania na podstawie art.208 O.p. To, że nikt z adresatów decyzji nie wniósł odwołania od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji, nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, nadal do rozpoznania pozostaje wniosek Strony. Zgodnie z powołanym przepisem art.208 O.p., gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W świetle tego przepisu jedyną przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Postępowanie podatkowe należy uznać za bezprzedmiotowe, gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. np.: wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r. Sygn. akt SA/Łd 2424/94 publ. ONSA 1996 r. Nr 2, poz. 80). Przyczyny tak rozumianej bezprzedmiotowości postępowania mogą być różne. Wchodzą tutaj w grę zarówno zdarzenia faktyczne, jak i prawne. Jednak charakter przyczyn powodujących bezprzedmiotowość postępowania nie ma znaczenia, bowiem powołany przepis nakazuje umorzenie postępowania, gdy stało się ono "z jakichkolwiek przyczyn" bezprzedmiotowe (por.: B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska "Ordynacja podatkowa - Komentarz", Wyd. TNOiK, Toruń 2002, str. 688-961). Na gruncie omawianego przepisu postępowanie uznaje się za bezprzedmiotowe, gdy brak jest podstaw faktycznych lub prawnych do prowadzenia postępowania podatkowego, czyli że od początku nie istnieje przedmiot tego postępowania (por. również komentarz do przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w brzmieniu tak jak przepis art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej - ZT Janowicz - Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wyd. Naukowe PWN - Warszawa Poznań 1995 r., str. 255 oraz B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2004 r., str. 476-481). Bezprzedmiotowość postępowania, o której stanowi przepis art. 208 § 1 O.p., oznacza że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Orzeczenie o umorzeniu postępowania ze względu na bezprzedmiotowość jest bowiem orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Trafnie wskazał pełnomocnik strony w piśmie z dnia 24 kwietnia 2015 r.(k-84 akt sądowych), że okoliczność, iż decyzja wymiarowa stała się ostateczna, nie stanowi przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Strona działała bez profesjonalnego pełnomocnika i obowiązkiem organu, było wezwanie strony do doprecyzowania wniosku w jakim trybie uważa za zasadne wzruszenie ostatecznych decyzji w sprawie, ze wskazaniem przepisów prawa regulujących nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji ostatecznych (art.240-256 O.p.).Obowiązkiem organu podatkowego jest udzielenie niezbędnych wyjaśnień co do jej praw i obowiązków podatkowoprawnych, zmierzających co ustalenia prawidłowo treści złożonego przez stronę wniosku. Tak się w tej sprawie nie stało, czym naruszona została zasada zaufania do organów podatkowych określona w art. 121 O.p. Zgodnie z tym przepisem postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych(§ 1). Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania.( § 2). Z tych wszystkich względów organy podatkowe zobowiązane będą ponownie rozpoznać wniosek Strony i uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd. Akta sprawy przekazane Sądowi nie dają podstaw do wydania wiążącego rozstrzygnięcia w sprawie Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję W przedmiocie wykonalności decyzji Sad na podstawie art.152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.