I OZ 878/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 333/15 odmawiające przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 grudnia 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. J. S. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 992,93 zł oraz zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 524 zł, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 zł netto) miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że pozostaje na dożywociu u syna, który posiada dom o powierzchni 200 m². Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje około 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Podniósł, że w sezonie zimowym kupuje węgiel w cenie około 850 zł za tonę, natomiast drewno na opał jest pozyskiwane z lasu, który posiada syn. Dodatkowo oświadczył, że obecny stan zdrowia syna uniemożliwia mu wykonywanie pracy na roli. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 333/15, odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał, iż żyje wraz z rodziną w ubóstwie i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. J. S. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o przyznanie praw pomocy zgodnie z wnioskiem. Skarżący podniósł, że miesięczne dochody jego rodziny – wielodzietnej i wielopokoleniowej – wypełniają przesłankę ubóstwa. Wskazał ponadto, że nie wzięto pod uwagę faktu jego wieku, braku wykształcenia prawniczego oraz ograniczeń w poruszaniu się, co uniemożliwia samodzielną obronę przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 333/15, odmówił przyznania J. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, wnioskodawca i jego rodzina nie żyją w ubóstwie. Co prawda, deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, jednak gospodarstwo, prowadzone przez syna i synową wnioskodawcy zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Skarżący i jego żona mają stałe dochody, zapewnione mieszkanie, opiekę i pomoc. Sąd podkreślił, że syn skarżącego jest właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha. Zdaniem Sądu, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości rolnej, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro syn skarżącego posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący dochody. Na powyższe postanowienie J. S. wniósł zażalenie podnosząc, że kwota 238, 50 zł na osobę miesięcznie w wielodzietnej, wielopokoleniowej rodzinie, dowodzi życia w ubóstwie. Wskazał, że sprzeczny z materiałem dowodowym jest zarzut Sądu, że posiada majątek, który może być zabezpieczeniem pożyczki, czy kredytu, gdy tymczasem wraz z żoną są dożywotnikami syna i nie posiadają żadnego majątku. Wskazał, że syn wykorzystuje gospodarstwo rolne i grunty są uprawiane. Jednak dochody osiągane są jedynie w plonach, które w całości są konsumowane przez jego rodzinę. Podał, że jego syn cierpi na przewlekłą chorobę uniemożliwiającą większy wysiłek, a obecnie w ogóle jest niezdolny do wykonywania pracy fizycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione we wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Również w zażaleniu nie wykazano zasadności wniosku. Wskazać należy, że zarówno skarżący, jak i jego żona, uzyskują stały dochód miesięczny, w postaci emerytur rolniczych. Chociaż dochód ten nie jest wysoki, jednakże nie można stwierdzić, aby J. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną nie upoważnia do żądania przyznania J. S. prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Sąd I instancji, posiadanie majątku, w tym nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Skoro pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn skarżącego rozporządza posiadanym gospodarstwem rolnym w ten sposób, że zaspokaja ono jedynie bieżące potrzeby rodziny, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego. Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2015 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.