II SAB/Lu 502/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą w [...] do rozpoznania wniosku R. S. z dnia [...] r. w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą w [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje [...] K. Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. We wniosku z dnia 15 września 2014r. R. S. na podstawie art. 61 Konstytucji RP oraz art. 2 ust.1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej, domagał się od Prezesa Sądu Rejonowego L. W. przesłania, po wcześniejszej anonimizacji, wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami (o ile były sporządzone ) z lat 2010-2014 wydanych w sprawach z art. 271 kk. Według wniosku żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD. Pismem z dnia 25 września 2014r. Prezes Sądu uznał, że uwzględnienie wniosku jest niemożliwe. Według art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej jej przepisów nie stosuje się, gdy są nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisami takimi są m.in. art. 156 kpk, regulujący kwestie dostępu do akt postępowań karnych, toczących się i zakończonych oraz § 92 i następne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007r. w sprawie regulaminu urzędowania sądów powszechnych (Dz. U Nr 38, poz. 249 ze zmianami). W świetle art. 156 § 1 kpk prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możliwość sporządzania odpisów przyznaje się stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 kpk. Za zgodą prezesa sadu akta mogą być udostępnione również innym osobom. Zdaniem Prezesa Sądu przyjęcie, że strona postępowania, której indywidualnych interesów dotyczy dana sprawa, uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych, niż osoby działające w oparciu o art. 10 ustawy o dostępie do informacji publicznej byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co potwierdza uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013r. (sygn. akt I OPS 7/2013, publ. LEX nr 1399808). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. S. zarzucił Prezesowi Sądu naruszenie art. 1 ust.1 w związku z art. 2 ust.1 ustawy o dostępie do informacji publicznej przez błędne kwestionowanie prawa do uzyskania informacji publicznej, art. 13 ustawy poprzez nie udostępnienie informacji bez zbędnej zwłoki, art. 16 ust. 1 powołanej ustawy poprzez brak wydania decyzji w sytuacji negatywnego stanowiska oraz art. 3 ust.1 pkt.1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 3 i art. 6 ust. 4 lit. a poprzez długotrwałą bezzasadną odmowę udostępnienia informacji publicznej. Wniósł o zobowiązanie Prezesa Sądu do udostępnienia zadanej informacji, stwierdzenia, że jego bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie grzywny i stwierdzenia odmowy udostępnienia informacji wbrew ciążącego na nim obowiązku. W uzasadnieniu skargi wskazano, że na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnieniu podlega informacja publiczna w szczególności o danych publicznych, w tym zgodnie z art. 6 ust. 4 a tiret 1 treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć np. wyroków sądowych. W ocenie skarżącego wyrok z zasady w każdym postępowaniu karnym ogłaszany jest publicznie ( art. 364 § 1 kpk ), zatem jako taki jest informacją publiczna, co potwierdza orzecznictwo, a więc można żądać udostępnienia wyroków określonych spraw. Prezes Sądu natomiast, jako organ władzy publicznej z mocy art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia tego rodzaju informacji, które są w jego posiadaniu. Skarżący wskazał na błędne stanowisko Prezesa Sądu podkreślając, że nie domagał się dostępu do akt spraw sądowych, ale jedynie wyroków i ich uzasadnień, które zapadają na rozprawach i ogłaszane są publicznie. W jego ocenie wnioski wysunięte na podstawie wspomnianej w odpowiedzi na skargę uchwały NSA z dnia 9 grudnia 2013r. są zbyt daleko idące i nie znajdują w niej oparcia. Jej przedmiotem nie było zagadnienie kwalifikacji wyroku z uzasadnieniem jako informacji publicznej, ale rozważenie dostępu do akt sądowych jako całości. Zdaniem skarżącego inną kwestią jest natomiast możliwość udostępnienia żądanego orzeczenia. Co do zasady dysponent informacji powinien ja udostępnić po anonimizacji tekstu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorstwa, o czym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy, o ile zobowiązany podmiot uzna, że chodzi o udostępnienie informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust.1 pkt.1 ustawy i nie podejmuje decyzji na podstawie art. 16 ust.1, odmawiającej udzielenia informacji wobec nie wykonania przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 1 pkt 1. Skoro Prezes Sądu jako podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej i będący w jej posiadaniu nie udostępnił jej, jak też nie wydał decyzji w oparciu o art. 16 ust.1 ustawy, pozostaje w bezczynności. Odpowiadając na skargę Prezes Sądu Rejonowego L. W. wniósł o jej oddalenie. Ponownie zaznaczył, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej są wyłączone, gdy żądana informacja jest udzielana w innym trybie. W takim jednak przypadku podmiot, do którego żądanie zostało skierowane ogranicza się jedynie do pisemnego powiadomienia wnioskodawcy o tej okoliczności. Zwrócił uwagę na niejednolite stanowisko orzecznictwa, co do uznania orzeczeń sądowych jako informacji publicznych i kwestię dostępu do akt postępowań sądowych opartych na przepisach art. 9 i 525 kpa, art. 156 kpk i następnych oraz § 90 i następnych wspomnianego już rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu urzędowania sądów powszechnych, które mają pierwszeństwo przed przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, co przesądziła wspomniana już uchwała NSA ( I OPS 7/13 ). Ponadto według Prezesa Sądu w trybie wspomnianej ustawy udostępnianiu podlegają jedynie informacje publiczne dotyczące danej sprawy sądowej ( lecz nie dokumenty w niej zawarte ), takie jak data orzeczenia, osoby biorące udział w jego wydaniu, ile trwało rozpoznanie sprawy, tych jednak informacji skarżący nie żądał. Zwrócono uwagę, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony także z tego powodu, że dotyczył udostępnienia informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgromadzenie, przekształcenie i sporządzenie wielu kopii orzeczeń, a przede wszystkim podjęcie działań organizacyjnych i zaangażowanie pracowników w związku z koniecznością przeglądu akt sądowych z lat 2010-2014 nie stanowi prostego wygenerowania danych z prowadzonego w sądzie rejestru i nie mieści się w zakresie działania sądu przypisanej mu prawnej formie działania, które sprowadza się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Prezes Sądu nie prowadzi zbioru orzeczeń, gdyż nie ma takiego obowiązku. Skarżący nie wykazał natomiast, że ma szczególnie istotny interes publiczny przesądzający o konieczności uwzględnienia jego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W orzecznictwie i doktrynie prawniczej podkreśla się, że stan bezczynności oznacza sytuację, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych działań w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył tego postępowania podjęciem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, bądź stosownej czynności. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie, inny akt) nie został wydany lub czynność nie została dokonana. Konsekwentnie podtrzymywany jest ponadto pogląd, zgodnie z którym w sprawach dotyczących udzielenie informacji publicznej skargę na bezczynność organu można złożyć nie tylko wobec "milczenia" organu, jak przy klasycznej bezczynności, ale również w sytuacji sporu między wnioskodawcą, a adresatem wniosku, co do charakteru żądanej informacji. Jak się słusznie podkreśla, w tego rodzaju sprawach skarga na bezczynność chroni wnioskodawcę przed arbitralną decyzją organu, która uniemożliwia uzyskanie żądanej informacji (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. I OSK 592/10 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kwestią zasadniczą jest zatem wyjaśnienie, czy informacja, o której udostępnienie wystąpił skarżący, stanowi informację publiczną do udostępnienia której mają zastosowanie zasady i tryb określone w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Według bowiem powszechnie akceptowanego poglądu jedynie publiczny charakter żądanej informacji uzasadnia przekonanie, że podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej pozostaje w bezczynności (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2007 r., sygn. akt. I OSK 50/06, Lex 291197, wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 385/10 wszystkie opubl. w CBOSA). Doktryna i orzecznictwo sądowe przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia informacja publiczna. Za taką uznaje się treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej lub podmiotu niebędącego organem administracji publicznej, wykonującego zadania publiczne, związanych z nimi, bądź w jakikolwiek sposób ich dotyczących. Informacją publiczną są zatem, zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzone, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet, gdy nie pochodzą wprost od nich. Bez znaczenia jest to, w jaki sposób dokumenty te znalazły się w ich posiadaniu i jakiej sprawy dotyczą. Ważne natomiast jest to, by dokumenty takie służyły realizowaniu zadań publicznych i odnosiły się do nich bezpośrednio (por. wyroki NSA: z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2118/11, z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2265/11, z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 155/12 opubl. w CBOSA). Słusznie skarżący zwraca uwagę, że w tym kontekście nie ma podstaw, aby wyrokom sądowym odmówić statusu informacji publicznej. Pogląd ten dominuje również w orzecznictwie stosownie, do którego treść orzeczenia sądu nie tylko stanowi zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy informację o sprawach publicznych, ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy będąc rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach w niej określonych (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2011r., sygn. akt I OSK 1938/11 oraz podane w skardze). Warto zaznaczyć, że na skutek nowelizacji ustawy o udostępnieniu informacji publicznej wprowadzonej przez art. 13 ustawy z dnia 7 listopada 2014r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz. U z 2014r. poz. 1662) w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ) dodano tiret trzeci, według którego treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu jako dokumentów urzędowych wprost uznano za informację publiczną podlegającą udostępnieniu na podstawie tej ustawy. Art. 10 Konstytucji RP wśród władz publicznych wymienia także władzę sądowniczą. Bez wątpienia Prezes Sądu jako organ władzy publicznej jest w posiadaniu żądanej informacji, jest zatem, co do zasady, zobowiązany do jej udostępnienia. W rozpatrywanej sprawie nie mogła mieć zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 7/13). Dotyczyła bowiem żądania udostępnienia przez prokuratora akt sprawy, jako zbioru różnorodnych materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, nie odnosiła się natomiast do udostępnienia samych wyroków wraz z ich uzasadnieniem. Wprawdzie stwierdzono w niej, że art. 156 § 1 , 5 i 5a kpk oraz § 94 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U z 2014r., poz. 259) w odniesieniu do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej i ustawa ta nie ma do nich zastosowania, to jednak uzasadnionym jest przekonanie, że teza ta nie obejmuje udostępniania wyroków. Wspomniany przepis reguluje zasady przeglądania akt sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów ( § 2 ) i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ( § 3 ). Reguluje zatem kwestię dostępu do akt sprawy, czego jednak, jak zauważono w skardze, skarżący się nie domagał. Za powyższym stanowiskiem przekonuje poza tym już sama treść art. 156 § 1 kpk, według którego akta spraw sądowych mogą być udostępnione innym osobom, niż stronom, obrońcom pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 kpa jedynie za zgodą prezesa sądu. Trudno wskazać na racjonalne przesłanki, dla których publicznie ogłaszane orzeczenia, stanowiące bez wątpienia dokumenty urzędowe, miałyby być udostępniane wyłącznie za zgodą tego organu. Podobnie ocenić należy dostęp do akt sprawy podmiotom nie mającym uprawnień procesowych na podstawie § 94 ust. 1 i 2 wspomnianego rozporządzenia, co może mieć miejsce jedynie za zgodą przewodniczącego wydziału, który ponadto decyduje o zakresie wykorzystania udostępnionych akt. Inną kwestią jest natomiast, czy żądane informacje mogą zostać udostępnione. Wyjaśnić bowiem trzeba, że uwzględniając skargę na bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej sąd zobowiązuje jedynie do rozpoznania wniosku, a nie do sposobu jego załatwienia. Nie może też bezpośrednio orzekać o prawach i obowiązkach skarżącego. Jeśli organ uznaje, że zachodzą przesłanki wykluczające udostępnienie informacji publicznej, tak jak w tym przypadku z powołaniem się na ich przetworzony charakter, dla zwolnienia się z zarzutu bezczynności nie jest wystarczająca pisemna informacja, ale niezbędne jest wydanie decyzji o jakiej stanowi art. 16 ust. 1 ustawy. Odpowiadając na wniosek pismem Prezes Sądu pozostawał zatem w bezczynności i skargę na bezczynność, co do zasady należało uznać za usprawiedliwioną. Nie ma natomiast podstaw do uznania, że bezczynność Prezesa Sądu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bez wątpienia informacja o możliwości dostępu do żądanej informacji w innym trybie została wysłana już w dniu 25 września 2014r., a więc został zachowany określony w art. 13 ust. 1 ustawy 14 dniowy termin od dnia złożenia wniosku, co miało miejsce 22 września 2014r. Błędne przekonanie o braku podstaw do udostępnienie informacji publicznej nie może natomiast być decydujące dla kwalifikacji rażącej bezczynności. Z tych względów na podstawie art. 149 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) orzeczono jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461 ).