I OZ 792/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2459/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 30 listopada 2014 r. M. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku skarżący wskazał, że nie przysługuje mu emerytura, renta, ani zasiłek dla bezrobotnych. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o pow. 32 m². Nie osiąga dochodu, nie posiada nieruchomości, domu, ani oszczędności oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Jednakże z informacji otrzymanej od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że M. S. przysługuje renta, której nie pobiera. Aktualna kwota świadczenia, do wypłacenia której skarżący ma prawo, to 29 778,63 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Strona może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty. Skoro skarżący zdecydował o niepobieraniu należnej mu renty, to musi ponieść konsekwencje swojego działania. W rezultacie nie można więc przyjąć, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd wyjaśnił, że nie podlega on rozpatrzeniu gdyż skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. W zażaleniu na opisane postanowienie skarżący podkreślił, że renta, na którą wskazywał Sąd I instancji jest nienależna. Zarzucił Sądowi, że nie zażądał od ZUS informacji, na jakiej podstawie renta została przyznana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, bez stałego źródła dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy podzielić stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyjęcie, iż jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania. Decydujące znacznie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy miała w niniejszej sprawie okoliczność posiadania przez skarżącego uprawnienia do świadczenia rentowego. Jak wynika bowiem z pisma ZUS [...] Oddziału w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący ma przyznane prawo do renty od 1 grudnia 1999 r. Świadczenie to jest obecnie wstrzymane na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (świadczenie nie może być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego). Złożenie wniosku o wznowienie wypłaty renty w marcu 2015 r., stosownie do treści art. 135 ust.1 i ust. 2 powołanej wyżej ustawy, upoważniałoby skarżącego do odbioru świadczenia za okres od kwietnia 2012 do marca 2015 r. w wysokości 29 778,63 zł. Należy podkreślić, że M. S. nie zakwestionował skutecznie w odrębnym postępowaniu podstawy przyznania mu świadczenia rentowego. Skarżący, oprócz złożonych oświadczeń kwestionujących powyższą okoliczność, nie przedstawił żadnych dowodów, które podważyłyby wiarygodność informacji udzielonych przez organ rentowy. Fakt, że skarżący od wielu lat nie pobiera należnego świadczenia nie daje podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien sfinansować koszty udziału w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika. W ten sposób strona dobrowolnie pozbawia się bowiem środków utrzymania, pozwalających także na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W rezultacie nie można przyjąć, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Sąd pierwszej instancji zasadnie również przyjął, że uwagi na przedmiot sprawy, skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.