I OZ 400/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 marca 2015 r., sygn. akt IV SAB/GL 179/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. na bezczynność Prokuratora Okręgowego w Katowicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. W skardze z dnia 20 października 2014 r. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w kolejnym piśmie z dnia 12 grudnia 2014 r. zażądała ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2014 r. wezwał skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Organizacja związkowa nadesłała wymagany formularz w dniu 13 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu podkreśliła, że jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy powołaną do obrony i reprezentowania ich godności, interesów oraz praw zawodowych, socjalnych, materialnych i moralnych. Jednocześnie wskazała, że osiągnęła w ostatnim roku zysk bilansowy w wysokości 179 tysięcy zł i posiada na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie 120 tysięcy zł. Nie posiada natomiast żadnego majątku trwałego i uzyskuje dochody wyłącznie z tytułu składek członkowskich przeznaczonych na realizację zadań statutowych. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Od wyżej wymienionego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z 11 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że analiza wniosku skarżącej prowadzi do oceny, że istnieje obiektywna możliwość poniesienia przez nią zarówno kosztów sądowych (na tym etapie postępowania jest to wpis od skargi w kwocie 100 zł), jak i poniesienia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Jak bowiem jednoznacznie wynika z oświadczenia zawartego w formularzu, skarżąca posiada na rachunku bankowym znaczną kwotę, tj. 120 tysięcy zł. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, nie ma przy tym znaczenia, że środki te pochodzą ze składek członkowskich, które są przeznaczone na realizację zadań statutowych związku zawodowego. Skoro zadania statutowe związku zawodowego mogą być realizowane przez wszczęcie postępowania sądowego (w tym przed sądem administracyjnym), to związek powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na ponoszenie ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem spraw sądowych. Nie ulega wątpliwości, że działalność związków zawodowych nie ma komercyjnego charakteru, jednak nie zwalnia to od obowiązku zapewnienia wymaganych środków na podejmowaną działalność. Część znacznych zasobów pieniężnych, organizacja związkowa może wobec tego przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w niniejszej sprawie. Żądanie skarżącej, jest zatem pozbawione podstaw. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. Podkreśliła, że jej możliwości finansowe są mniejsze, niż możliwości Prokuratury Okręgowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy choćby dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To dopiero właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od koszów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek na dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę materiałów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd ocenia jedynie czy w stosunku do wnioskodawcy zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie analizuje zaś czy przeciwnik procesowy wnioskodawcy dysponuje większymi środkami finansowymi niż wnioskodawca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że zaszły przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Skarżąca posiada bowiem na rachunku bankowym kwotę w wysokości 120.000 zł. Skoro zadania statutowe skarżącej mogą być realizowane przez udział w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to skarżąca powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa przez profesjonalnego pomocnika. To właśnie część z kwoty 120.000 zł może być zużyta przez skarżącą w celu poniesienia tych kosztów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.