II GSK 3166/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Administracji i Cyfryzacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3537/14 w sprawie ze skargi [A.] Spółki z o.o. w P. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji używanych odbiorników i ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz [A.] Spółki z o.o. w P. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 7 maja 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3537/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] grudnia 2013 r. nr [...] i utrzymaną tą decyzją w mocy po rozpatrzeniu odwołania decyzję Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej: Dyrektor COF) z [...] października 2013 r. nakazująca A. sp. z o.o. w P. (dalej: skarżąca lub spółka) rejestrację piętnastu używanych odbiorników radiofonicznych i ustalającą opłatę z używanie piętnastu niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych. Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan sprawy: Ponieważ spółka nie dopełniła nakazanej rejestracji odbiorników radiofonicznych znajdujących się w należących do niej samochodach, w dniu [...] października 2013 r. Dyrektor COF, działając na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728, z późn. zm. dalej: ustawa o opłatach abonamentowych) wydał decyzję nr [...] spółce rejestrację piętnastu używanych odbiorników radiofonicznych i ustalającą opłatę za używanie piętnastu niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych w kwocie 2542,50 zł. W odwołanie od tej decyzji spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie ze względu na bezprzedmiotowość lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że odbiorniki radiofoniczne nie podlegają rejestracji stosownie do treści art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Twierdziła, że odbiorniki radiofoniczne znajdują się w samochodach przeznaczonych do sprzedaży lub udostępniania do używania w różnych formach jej klientom. Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy wskazał na art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, zgodnie z którym domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Ustosunkowując się do stawianych w odwołaniu zarzutów, iż odbiorniki radiofoniczne nie podlegają rejestracji, gdyż przeznaczone są przez przedsiębiorcę wyłącznie do przekazania osobom trzecim do używania na podstawie umów na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, organ odwoławczy uznał, że w realiach tej sprawy uregulowanie to nie znajduje zastosowania, gdyż radioodbiorniki są integralną częścią pojazdów stanowiących własność strony. Do przedmiotu działalności strony nie należy udostępnianie odbiorników radiofonicznych, lecz sprzedaż i wynajem samochodów innym osobom. Strona nie zawiera osobnych umów na udostępnienie radioodbiorników, czy też innych części znajdujących się w samochodach, lecz na wynajem i sprzedaż samochodów. W tym stanie prawnym odbiorniki radiofoniczne są integralnym wyposażeniem pojazdów samochodowych stanowiących własność strony i podlegają rejestracji i obowiązkowi uiszczania opłat abonamentowych. Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 5 ust. 2 pkt. 3 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, zarzucając błędną ich wykładnię, - naruszenie przepisów postępowania: a) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wskazując na braki w materiale dowodowym i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, a także art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedostatecznym uzasadnieniu prawnym w decyzji organu; b) art. 8 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że odbiorniki znajdowały się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, a w konsekwencji przeprowadzenie postępowania w sposób wykluczający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; c) art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.), oraz art. 6 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku działania organu na podstawie i w granicach przepisów prawa, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Uzasadniając zarzuty skarżąca podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu pojazdów samochodowych oraz w zakresie wynajmu i dzierżawy pozostałych maszyn, urządzeń oraz dóbr materialnych, gdzie indziej niesklasyfikowanych (PKD 77.39.Z); podklasa ta obejmuje m.in. wynajem i dzierżawę pozostałych maszyn i urządzeń bez obsługi, zazwyczaj będących środkami produkcji m.in. profesjonalnego sprzętu radiowego, telewizyjnego i łączności. W konsekwencji przedmiotem działalności gospodarczej skarżącej jest sprzedaż oraz przekazanie osobom trzecim do używania na podstawie umów pojazdów samochodowych, w tym odbiorników radiofonicznych. Wobec powyższego na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych skarżąca nie ma obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych zainstalowanych w pojazdach zastępczych. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą również w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek (PKD 45.11.Z). W związku z przedmiotem działalności część towarów handlowych skarżąca wykorzystuje jako pojazdy demonstracyjne, wyłącznie celem ich odprzedaży. W konsekwencji skarżąca nie jest również obowiązana do rejestracji odbiorników radiofonicznych umieszczonych w pojazdach demonstracyjnych na zasadzie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych. W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił decyzje obu instancji. Nie podzielił przy tym niektórych zarzutów, w szczególności zarzutów naruszenia art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. Za podstawową kwestię Sąd I instancji uznał wykładnię prawa materialnego, a zwłaszcza przepisów art. 5 ust. 2 pkt. 3 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Zauważył, że zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 3 tej ustawy nie podlegają opłacie odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne przeznaczone przez przedsiębiorcę wyłącznie do sprzedaży lub przekazania osobom trzecim do używania na podstawie umów, jeżeli czynności te należą do przedmiotu działalności gospodarczej danego przedsiębiorcy. Sąd I instancji uznał, że skarżąca udostępniając najemcom pojazdy demonstracyjne i zastępcze przekazuje im również ww. radioodbiorniki. Przedmiotem działalności gospodarczej skarżącej jest też sprzedaż oraz przekazanie osobom trzecim do używania na podstawie umów pojazdów samochodowych, w tym odbiorników radiofonicznych. W takim przypadku to na osobie, która nabywa odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny na podstawie umowy zawartej z przedsiębiorcą ciąży obowiązek jego zarejestrowania w placówce operatora publicznego. Odbiorniki w samochodach przeznaczone są wyłącznie do sprzedaży lub przekazania osobom trzecim do używania na podstawie umów – razem z samochodami. Działalność skarżącej wypełnia dyspozycję przepisu art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Spółka ani jej pracownicy nie korzysta z tych odbiorników radiofonicznych, korzystają z nich wyłącznie klienci jako osoby trzecie. Prowadzi działalność gospodarczą zarówno w przedmiocie wynajmu pojazdów zastępczych, jak i wynajmu odbiorników radiofonicznych. Udostępniając najemcom pojazdy zastępcze przekazuje im również ww. radioodbiorniki. W konsekwencji skarżąca nie jest również obowiązana do rejestracji odbiorników radiofonicznych umieszczonych w pojazdach demonstracyjnych na zasadzie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach Sąd I instancji i ten zarzut uznał za uzasadniony, bowiem przy uwzględnieniu treści art. 336 Kodeksu cywilnego zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, zobowiązanym do zapłaty opłaty abonamentowej jest posiadacz zależny, bowiem to on korzysta z rzeczy. Sąd I instancji zarzucił też, że organy nie ustaliły skutecznie, czy odbiorniki są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programów radiowych, bowiem protokół z przeprowadzonej kontroli nie zawiera takich danych, a ponadto nie zawiera podpisu kontrolowanego lub osoby działającej w jego imieniu. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych skarżąca nie miała w ustalonym stanie faktycznym obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych zainstalowanych w pojazdach demonstracyjnych i zastępczych. Nie zachodzi też domniemanie, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, gdyż organ nie wykazał, że odbiorniki radiofoniczne objęte niniejszą skargą są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Minister Administracji i Cyfryzacji zaskarżył w całości omówiony wyrok skargą kasacyjną podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) i naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczyły 1) naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w związku art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych przez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że skarżący wypełnił przesłanki zwolnienia z obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych, albowiem udostępniając najemcom pojazdy zastępcze przekazuje im również radioodbiornik oraz poprzez przyjęcie, że posiadane przez skarżącego odbiorniki – jako integralnie połączone z pojazdem samochodowym – są przeznaczone do przekazania osobom trzecim w oparciu o umowy na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych; 2) naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w związku art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych przez niewłaściwe niezastosowanie polegające na uznaniu, że nie zachodzi domniemanie, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, albowiem zdaniem Sądu organ nie wykazał, że odbiorniki objęte skargą są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczyły przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 76 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa poprzez: 1) błędne uznania przez Sąd I instancji, że organy nie ustaliły w toku czynności kontrolnych, czy odbiorniki były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, bowiem protokół kontroli nie zawiera takich danych, ani podpisu kontrolowanego, podczas gdy w katach sprawy znajduje się dokument urzędowy w postaci protokołu z kontroli z [...] sierpnia 2013 r. potwierdzający powyższe okoliczności wprost, a którego prawdziwość nie została podważona w toku postepowania administracyjnego, i z którego wynika, że skarżący naruszył przepisy ustawy o opłatach abonamentowych; 2) nieodniesienie się przez Sąd I instancji do dokonanej przez organ odwoławczy oceny protokołu z kontroli, z której wynikało, że okoliczność naruszenia przez skarżącego przepisów ustawy o opłatach abonamentowych została przez organ dostatecznie wykazana; 3) błędne uznanie, że organ nie wykazał, że odbiorniki radiofoniczne są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, podczas gdy organ wykazał tę okoliczność protokołem z kontroli oraz oświadczeniem złożonym przez osobę uczestniczącą w czynnościach kontrolnych. Podnosząc te zarzuty Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniósł tez o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniesionej w terminie 14 dni od jej otrzymania, A. sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej jako nieznajdującej uzasadnionych podstaw oraz o zasądzenie od organu na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw w związku z czym podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Innymi słowy, zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza, że sąd drugiej instancji może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały w skardze kasacyjnej wyraźnie wskazane jako naruszone i nie może z urzędu badać, czy wojewódzki sąd administracyjny nie naruszył także innych przepisów prawa niż w niej podane. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wszczęte skargą kasacyjną nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na odniesieniu się do poszczególnych zarzutów składających się na podstawy kasacyjne i wyznaczających zakres badania sprawy przez Sąd drugiej instancji. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skargę kasacyjną, jak stanowi o tym art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, a zatem niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Także druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie, skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Choć zwykle w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postepowania, to w realiach tej sprawy najistotniejszym problemem stanowiącym oś sporu pomiędzy organem i spółką stanowi wykładnia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2 ust 1 i art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatach abonamentowych. Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowi, że opłata abonamentowa pobierana jest za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Z kolei z art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 wynika, że odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne dla celów pobierania opłat abonamentowych podlegają zarejestrowaniu, przy czym (jak wynika z art. 5 ust. 2 pkt 3) obowiązkowi rejestracji nie podlegają odbiorniki radiowe i telewizyjne przeznaczone przez przedsiębiorcę wyłącznie do sprzedaży lub przekazania osobom trzecim do używania na podstawie umów, jeżeli czynności te należą do przedmiotu działalności gospodarczej danego przedsiębiorcy. Z zestawienia tych przepisów wynika, że odbiorniki radiowe i telewizyjne przeznaczone przez przedsiębiorcę wyłącznie do sprzedaży lub przekazania osobom trzecim do używania na podstawie umów, jeżeli czynności te należą do przedmiotu działalności gospodarczej danego przedsiębiorcy nie podlegają rejestracji i przedsiębiorca spełniający warunki przedmiotowe określone w art. 5 ust. 2 pkt 3 mimo posiadania takich odbiorników, nawet w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, nie jest zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych. Niewątpliwie spółka nie sprzedawała i nie oddawała do używania osobom trzecim w ramach swojej działalności odbiorników radiofonicznych na podstawie umów dotyczących wyłącznie tych urządzeń. Zgodnie z art. 51 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16 poz. 93 ze zmianami, dalej: k.c.) przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku). Od wielu lat samochody wyposażane są w odbiorniki radiofoniczne lub inne bardziej skomplikowane urządzenia spełniające m.in. funkcje odbiorników radiofonicznych. Niewątpliwie urządzenia te są potrzebne do korzystania z samochodów (przepis art. 51 § 1 k.c. nie używa pojęcia "niezbędne" lecz "potrzebne"). Wiedzą notoryjną jest, że będące na wyposażeniu samochodów odbiorniki radiowe i inne podobne urządzenia niemal zawsze sprzedawane są jako przynależność samochodu, podobnie jak inne elementy wyposażenia, jak gaśnica, trójkąt ostrzegawczy czy apteczka. Dzieje się tak, bo zgodnie z art. 52 k.c czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych. Tak więc przeznaczenie do sprzedaży lub oddania do używania osobom trzecim na podstawie umów samochodów z zamontowanymi odbiornikami radiowymi oznacza zarazem takie samo przeznaczenie tych odbiorników radiowych. Dlatego też Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2 ust 2 i art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach abonamentowych przyjmując, że przedsiębiorca zajmujący się w ramach swojej działalności gospodarczej sprzedażą lub przekazywaniem osobom trzecim do używania na podstawie umów samochodach z zamontowanymi w nich odbiornikami radiowymi nie jest zobowiązany do uiszczania od tych odbiorników opłat abonamentowych na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, ani też do ich rejestrowania dla celów pobierania opłat abonamentowych zgodnie z art. 5 tej ustawy. Dopiero wykazanie, że przedsiębiorca używa samochodów wyposażonych w odbiorniki radiowe dla własnych potrzeb nie związanych ze sprzedażą lub oddawaniem do używania osobom trzecim na podstawie umów pozwalałoby na przyjęcie, że jest zobowiązany do ich rejestrowania i opłacania od nich opłat abonamentowych. Tym samym podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie. Uzasadnione są podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez wadliwe przyjęcie przez Sąd I instancji, że nie zostało wykazane, czy odbiorniki radiowe są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór. Rzeczywiście wbrew ocenie sądu protokół kontroli z [...].08.2013 r. w zestawieniu z oświadczeniem przedstawiciela spółki załączonym do tego protokołu dawał podstawy do takiego ustalenia przyjętego przez organy. Jednak w świetle przedstawionej wyżej wykładni prawa materialnego, które zostało prawidłowo zastosowane przez Sąd I instancji, fakt, że przedmiotowe odbiorniki radiowe zainstalowane w samochodach były zdolne do natychmiastowego użycia nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy, to jest na ocenę, że nie było wykazanych podstaw do wydania decyzji objętych skarga do sądu administracyjnego. Tym samym w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a takie naruszenie przepisów postępowania nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonego skarga kasacyjną wyroku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Koszty postępowania kasacyjnego zasądzono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1504).