I FSK 1187/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie ze skargi kasacyjnej: A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2247/14 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. i II kwartał 2012 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną. 1. Postanowieniem z 22 lutego 2016 r., I SA/Wr 2247/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS) z 30 lipca 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. i II kwartał 2012 r. 2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zatem organem uprawnionym do jej reprezentowania jest zarząd. Zgodnie bowiem z art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (teks jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1010 ze zm.; dalej: k.s.h.), zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Stosownie zaś do § 2 art. 201 k.s.h., zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków, a w myśl art. 204 § 1 k.s.h. prawo członka zarządu do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki. Jako, że zarząd składa się członka lub członków będących osobami fizycznymi, to funkcję członka zarządu osoba fizyczna może skutecznie czynić tylko wtedy, gdy nie utraciła zdolności do pełnienia tych obowiązków, np. w wyniku rezygnacji ze sprawowania tej funkcji (art. 202 § 4 k.s.h.). Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) nakazuje zawiesić postępowanie, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie (art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), to jednak obowiązek taki dotyczy wyłącznie postępowań wszczętych skutecznie wniesioną skargą, a więc czyniącej zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a także spełniającej inne wymagania określone w przepisach szczególnych. Do takich wymogów należy m.in. wykazanie przez stronę skarżącą, że na dzień wniesienia skargi posiadała organ uprawniający do jej reprezentacji przed sądem administracyjnym. Zatem, na gruncie ustawy – p.p.s.a., braki w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą, mogą powodować dwojakie skutki uzależnione od momentu ich ujawnienia, tj. odrzucenie skargi bądź zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wiedzę o braku organu uprawnionego do reprezentacji skarżącej spółki Sąd uzyskał dopiero na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. Pełnomocnik skarżącej spółki zobowiązany do udokumentowania tego faktu przedłożył wierzytelny odpis Protokołu Zgromadzenia Wspólników spółki z 19 listopada 2014 r. (Rep. [...]), na którym została przyjęta rezygnacja A. P. z pełnienia funkcji prezesa zarządu z dniem 29 lipca 2014 r. W ocenie Sądu, wskazana okoliczność faktyczna oznacza, że z dniem 29 lipca 2014 r. w wyniku rezygnacji jedynego członka zarządu A. P., skarżąca spółka utraciła zdolność do podejmowania skutecznych czynności procesowych. Zatem skarga wniesiona przez skarżącą spółkę w dniu 11 września 2014 r. nastąpiła w momencie, gdy spółka nie posiadała już organu uprawnionego do jej reprezentacji. W konsekwencji przyjąć należało, że skarga na zaskarżoną decyzję DIS nie zainicjowała skutecznie postępowania sądowoadministracyjnego, którego celem miała być kontrola legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ja postępowania podatkowego. Nie został też usunięty brak w organie skarżącej spółki, uniemożliwiający jej działanie. W tym stanie rzeczy nie zaistniały podstawy faktyczne i prawne do zawieszenia tego postępowania, skarga podlegała bowiem odrzuceniu. W skardze kasacyjnej spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem: I. przepisów postępowania, tj.: - art. 28 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą interpretację i uznanie, że czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoby prawne mogą dokonywać wyłącznie przez organy działające w ich imieniu, ewentualnie w konfiguracji z ustanowionym pełnomocnikiem, ale nie w sytuacji działania prawidłowo umocowanego pełnomocnika w przypadku braku zarządu; - art. 43 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż brak organu osoby prawnej skutkuje wygaśnięciem udzielonego pełnomocnictwa; - art. 29 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie ustanowiony pełnomocnik nie wykazał swojego umocowania, albowiem nie istnienie organ uprawniony do reprezentacji osoby prawnej; - art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której nie zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi, - art. 142 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i błędne doręczenie postanowienia wraz z uzasadnieniem bezpośrednio na adres skarżącego z pominięciem pełnomocnika, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i mogło poskutkować niepowzięciem przez stronę skarżącą informacji o wydanym postanowieniu; II. prawa materialnego, tj. art. 58 § 2 w zw. z art. 31 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i brak wezwania skarżącej do uzupełnienia braku zdolności procesowej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIS wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na zarządzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2016 r. pełnomocnik skarżącej pismem z 5 maja 2017 r. przedstawił dokumenty wskazujące na uzupełnienie braków w organach uprawnionych do reprezentowania spółki (postanowienie Sądu Rejonowego z 21 kwietnia 2017 r. w sprawie wpisu zmiany danych w KRS spółki oraz aktualny odpis KRS spółki). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny legalności wydania postanowienia o odrzuceniu skargi w sytuacji, w której w momencie wnoszenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca będąca spółką nie posiadała organu uprawniającego ją do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym a skarga wniesiona została przez pełnomocnika, który został poprawnie umocowany do działania spółki. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przy czym na podstawie art. 29 p.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W niniejszej sprawie stroną skarżącą jest spółka kapitałowa, czyli osoba prawna. Konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisu art. 38 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380, ze zm.). Wedle tego przepisu, osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową, a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania czy też prokurenta (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane). W myśl natomiast z art. 201 § 1 k.s.h. w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. Na gruncie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku braków w składzie organów osoby prawnej będącej stroną skarżącą, braki te mogą powodować różne skutki w zależności od momentu ich ujawnienia, tj. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego lub odrzucenie skargi. Podkreślić jednak należy, że braki w tym zakresie, istniejące w chwili wnoszenia skargi skutkują odrzuceniem skargi, a nie zawieszeniem postępowania (por.: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 103 -105 i 348). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że w chwili wnoszenia skargi zarząd spółki był nieobsadzony, gdyż udzielająca w imieniu spółki pełnomocnictwa (datowanego na 28 lipca 2014 r.) A. P. (Prezes Zarządu spółki) w dniu 19 listopada 2014 r. skutecznie złożyła rezygnację z funkcji w zarządzie spółki z dniem 29 lipca 2014 r. Wiedzę o braku organu uprawnionego do reprezentacji spółki na dzień wniesienia skargi WSA we Wrocławiu uzyskał wskutek oświadczeń złożonych w toku postępowania przez pełnomocnika spółki, z których wynikało, że osoba udzielająca pełnomocnictwa, tj. A. P. – zrezygnowała z funkcji w Zarządzie spółki. Oznacza to, że po złożeniu rezygnacji przez jej Prezesa – będącego jedynym członkiem zarządu – spółka, aż do czas uzupełnienia braków w zakresie reprezentacji, nie mogła podejmować żadnych czynności procesowych. W tej sytuacji uznać należało, że spółka w okresie, w którym nie posiadała zarządu nie mogła zainicjować skutecznie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym miejscu należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej błędnie wywodzi, że przyczyną odrzucenia skargi przez WSA było wygaśnięcie pełnomocnictwa ze względu na brak organu skarżącej jak również, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż "pełnomocnik nie wykazał swojego umocowania, albowiem nie istnieje organ uprawniony do reprezentacji osoby prawnej". Wbrew twierdzeniom skarżącego z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, iż sąd pierwszej instancji kwestionował prawidłowość umocowania pełnomocnika skarżącej. Natomiast odrzucenie skargi spowodowane było faktem, iż pomimo prawidłowo ustanowionego pełnomocnika, spółka nie posiadała na moment wnoszenia skargi – organu, a brak taki uniemożliwiał spółce udział w postępowaniu sądowoadminisracyjnym na prawach strony. W tej sytuacji, jak wskazano wyżej, prawidłowo uznał WSA we Wrocławiu, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. W świetle powyższego jako niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 28 § 1, art. 29, art. 43 oraz art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Należy również podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji, przed odrzuceniem skargi wezwał pełnomocnika o wskazanie, czy podejmowane są jakiekolwiek działania, mające na celu usunięcie ww. braku formalnego, jednocześnie pouczając pełnomocnika o treści art. 31 p.p.s.a., tym samym realizując obowiązek wynikający z art. 58 § 2 p.p.s.a. Za niezrozumiały należało uznać zarzut naruszenia art. 142 § 1 w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez "błędne doręczenia postanowienia wraz z uzasadnieniem bezpośrednio na adres skarżącego z pominięciem pełnomocnika". Z akt sprawy wynika, iż zaskarżone postanowienie zostało wysłane na prawidłowy adres pełnomocnika spółki (k. 223) i doręczone w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 p.p.s.a.) w wyniku nieodebrania prawidłowo adresowanej przesyłki przez pełnomocnika (k. 231). Dodatkowo zaskarżone postanowienie zostało ponownie przesłane na adres pełnomocnika ze wskazaniem podstawy prawnej i terminu uznania doręczenia za skuteczne na podstawie art. 73 p.p.s.a. (k.245-247 akt sądowych). Na marginesie powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przedstawione przez pełnomocnika skarżącego – w odpowiedzi na zarządzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – dokumenty świadczące o uzupełnienia składu organu spółki na etapie postępowania kasacyjnego, umożliwiły Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpatrzenie skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie. Jednakże ich przedłożenie przez pełnomocnika na tym etapie postępowania nie ma wpływu na ocenę możliwości działania przez spółkę w momencie wnoszenia skargi do Sądu pierwszej instancji, a w konsekwencji na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę spółki. Na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wskazany brak organu uprawnionego do reprezentacji spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie został bowiem – w odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji – uzupełniony. W świetle powyższego, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za pozbawione podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o zwrot kosztów postępowania, należy wskazać, że nie może być on na tym etapie uwzględniony, albowiem w przepisach p.p.s.a. nie określono podstawy prawnej do zasądzenia przez NSA zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi.