II OZ 1003/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2279/14 o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2279/14 umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że T. S. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. oddalającym skargę. Powyższe orzeczenie stało się prawomocne z dniem 16 czerwca 2015 r. Skarżący pismem z dnia 27 lutego 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, powołując się na art. 243 § 1 i art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Umarzając postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, Sąd powołał się na art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania i wyjaśnił, że ustawodawca przewidział możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie do zakończenia sprawy prawomocnym orzeczeniem - wyrokiem lub postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. W przypadku złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego, brak jest podstaw do jego rozpoznawania. Złożenie takiego wniosku po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego stanowi przesłankę do umorzenia postępowania w tym zakresie, co znajduje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt I OZ 1082/09). Zgodnie z art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Ponieważ merytoryczne rozpoznanie wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwe, gdyż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało prawomocnie zakończone przed złożeniem tego wniosku, w świetle art. 243 § 1 w zw. z art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy należało umorzyć na podstawie art. 243 § 1 i art. 249a w zw. z art. 260 p.p.s.a. Zażaleniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. T. S. zaskarżył powyższe postanowienie. Wniósł o jego uchylenie, a w konsekwencji zmianę podejścia do sprawy i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z prawem, uczynienie wszystkiego, by sprawiedliwości stało się zadość. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przyznanie prawa pomocy determinuje dalsze działania, dlatego też sprawa musi być wznowiona. Wszelkie braki powinny być rozpatrzone na korzyść skarżącego, gdyż nie odpowiada on za treść pouczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jak też realizację zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni skorzystać z przysługujących uprawnień. Inaczej mówiąc, chodzi o zapewnienie stronie konstytucyjnego prawa do sądu bez względu na jej sytuację majątkową. Z powołanego art. 243 §1 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca w sposób wyraźny określił ramy czasowe do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przez określenie "tok postępowania" zawarte w art. 243 §1 p.p.s.a. należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Zatem stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd. Wyjątek stanowi sytuacja, w której strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia. W niniejszej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. oddalający skargę stał się prawomocny z dniem 16 czerwca 2015 r., a skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia. Wystąpił jedynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji słusznie Sąd I instancji umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, gdyż postępowanie w tej sprawie już się prawomocnie zakończyło. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.