II SA/Lu 814/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Robert Hałabis, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia ... wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta ...przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie ustalono M. P. kwotę ... zł nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. P. za okres od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. Na skutek odwołania wniesionego od tej decyzji przez M. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... uchyliło zaskarżoną decyzję w części i ustaliło, że skarżąca w okresie od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przytoczyło treść art. 17 ust.1 tej ustawy. Wskazało także co w myśl definicji zawartej w art.3 pkt 22 tej ustawy należy rozumieć przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że decyzją z dnia ... organ I instancji przyznał M. P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. P. w kwocie ... zł miesięcznie od 1 stycznia 2010 r. do 31 stycznia 2014 r. Z dołączonego do akt sprawy wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że skarżąca od dnia 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów. Z dniem 27 lutego 2013 r. zawiesiła wykonywanie tej działalności. W ocenie organów administracji podjęcie działalności gospodarczej stanowi podstawę do uznania, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium podkreśliło, że w myśl art.30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których może nastąpić brak prawa do ich pobierania. Zatem zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego wiąże się ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, że świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane. W ocenie Kolegium skarżąca została należycie pouczona o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś wykonywanie przez nią działalności gospodarczej w okresie od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. spowodowało, że w tym okresie nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne. Z uwagi na to, że organ I instancji przyjął błędną metodę wyliczenia nienależnie pobranego świadczenia Kolegium skorygowało tą kwotę , przedstawiając metodę wyliczenia ( .. zł x 5 m-cy + ... zł za 2 dni lutego 2013 r.= ... zł). W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca M. P. twierdzi, że pracownicy MOPR – u wprowadzili ją w błąd, ponieważ mimo zarejestrowania działalności gospodarczej faktycznie jej nie prowadziła. Od września 2012 r. do lutego 2013 r. "był to okres działalności polegającej na transporcie, a w jej wypadku był to okres oczekiwania na leasing samochodu". Z uwagi na niskie dochody leasing nie został przyznany. O tych faktach informowała pracowników socjalnych. Wskazuje również, że ci sami pracownicy poinformowali ją w lipcu 2012 r., że nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na posiadanie gospodarstwa rolnego. Tymczasem Ośrodek Pomocy Społecznej ... w takiej samej sytuacji przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne. Podnosi, że nie uzyskała żadnego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zaś w przypadku konieczności zwrotu kwoty wynikającej z decyzji będzie zmuszona do przerwania rehabilitacji córki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżonym rozstrzygnięciem Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w części decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o uznaniu za nienależnie pobrane przez M. P. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. w wysokości ... zł. U podstaw podjęcia tego rozstrzygnięcia legło twierdzenie o tym, że skarżąca – wbrew pouczeniu zawartemu w decyzji MOPR .... z dnia ... o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jak również we wniosku o przyznanie tego świadczenia – nie poinformowała tego organu o rozpoczęciu działalności gospodarczej. W tym zakresie wskazano, że czynności podjęte przez stronę naruszyły art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m. in. określonym w pkt 1 – 4 osobom jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei jak wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W konsekwencji, stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stanowisko Kolegium jest prawidłowe. Jak wynika bowiem z punktu 12 pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego ( k. 8 verte akt administracyjnych) "w przypadku wystąpienia w rodzinie otrzymującej świadczenie zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, której świadczenie przyznano jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Dotyczy to w szczególności informacji o podjęciu zatrudnienia (...)". W tym miejscu należy odwołać się do definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", przez które na gruncie omawianej ustawy należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy). W cytowanym powyżej zamkniętym katalogu czynności – rezygnacja (lub brak podjęcia) z zatrudnienia, z którymi ustawa wiąże nabycie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego – znajduje się powoływana przez Kolegium okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej. W sprawie niniejszej bezsporny natomiast jest fakt, że w okresie od 1 września 2012 r. do 27 lutego 2013 r. M. P. miała zarejestrowaną działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów, co wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, ( a o czym Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie .... uzyskał informację od Ośrodka Pomocy Społecznej ...., do którego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2013 r.). Nie ma tu natomiast znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nie osiągnęła żadnego dochodu w okresie prowadzenia działalności, bowiem w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego nie obowiązuje kryterium dochodowe. Z kolei analizując treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy należy wywieść wniosek, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie – z czym wiąże się spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. wyrok NSA z dnia 18.04.2013r., I OSK 1701/12, Lex nr 1336320). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie przyjmowano, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 K.p.a. (wyroki NSA z dnia 27.10.2010r., I OSK 981/10, Lex nr 745403 i z dnia 1.04.2011r., I OSK 2078/10, Lex nr 957287). Z powyższego wynika zatem, że odpowiednio sformułowane pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot świadczenia. Powinno ono być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. np. wyroki SN z dnia 25.04.1979r. sygn. akt II URN 51/80, z dnia 14.03.2006r. sygn. akt I UK 161/05). Tym samym pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18.04.2013r., I OSK 1701/12, Lex nr 1336320). Analiza pouczenia zawartego w decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia .... (k. 8 akt administracyjnych) w aspekcie przytoczonych wyżej uwag wskazuje, że zaistniały podstawy do przyjęcia, że skarżąca została prawidłowo pouczona o wskazanej w zaskarżonej decyzji przyczynie utraty prawa do przyznanego świadczenia. W ww. rozstrzygnięciu wskazano bowiem , że M. P. ma obowiązek poinformować organ o każdej zmianie sytuacji rodzinnej oraz życiowej mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności o podjęciu zatrudnienia. Pouczenie zawierało także informację o tym, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi stosownie do art.30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rezultacie należy przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do wyciągnięcia negatywnych dla strony konsekwencji w zakresie zastosowania się do pouczenia. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy znajduje uzasadnienie stanowisko organów. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, Sąd uznał, że są one bezpodstawne. Przede wszystkim skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że zgłosiła organowi fakt zarejestrowania działalności gospodarczej, zaś pracownik organu mimo to udzielił jej informacji, że skoro działalność nie przynosi dochodu to nie podlega zgłoszeniu. Ocenie Sądu nie podlega także decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej ..., na podstawie której przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, mimo że według niej istniała przesłanka negatywna w postaci posiadania gospodarstwa rolnego. Decyzja ta mogłaby zostać poddana kontroli Sądu dopiero na skutek wniesienia skargi od niej .Co do zarzutu, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia spowoduje konieczność przerwania rehabilitacji dziecka, uznać należy, że jest to zarzut przedwczesny. Niniejsza decyzja ustala jedynie kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Dopiero w kolejnym etapie postępowania organ wydaje decyzję zobowiązującą do zwrotu. Na tym etapie skarżąca będzie mogła przedstawić ten argument i ubiegać się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Bez znaczenia jest także fakt, że działalność prowadzona była tylko "na papierze" .Skarżąca nie kwestionowała również faktu prawidłowego pouczenia jej w treści decyzji o konieczności informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak bowiem twierdzi, zgłosiła się do MOPR-u w tym celu , jednakże pracownik udzielił jej błędnej informacji. W rezultacie - w ocenie Sądu - została spełniona określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy przesłanka niezbędna do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r. za pobrane przez M. P. nienależnie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. orzekł jak wyroku. .