II FZ 697/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 372/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 22 grudnia 2014 r. nr ... w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I SA/Gd 372/15) odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 22 grudnia 2014 r. w przedmiocie uchylenia terminu do wniesienia zażalenia. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że podatnik do wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie dołączył: odpis postanowienia z 27 października 2014 r. w sprawie zawieszenia postepowania egzekucyjnego oraz odpis zawiadomienia z 27 października 2014 r. o zajęciu środka transportu. Postanowieniem z 20 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby orzekającemu dokonać pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej. Natomiast dokumenty dołączone do wniosku referendarz sądowy uznał za niewystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego oraz stwierdził, że nie pozwalają one na weryfikację danych dotyczących jego stanu rodzinnego. Z tej przyczyny referendarz sądowy uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje nadal niejasna. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną i trojgiem dzieci, jego majątek to: mieszkanie o powierzchni 70 m², dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m² oraz 248 m², nieruchomość, na której usytuowany jest warsztat ślusarski oraz sprzęt (w tym transportowy) i maszyny wykorzystywane w prowadzonym zakładzie usługowym, osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny. Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiotowe oświadczenie okazało się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący, mimo że wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, podając jedynie, że kwota ta pozwala tylko na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny. Skarżący nie podał przy tym kwoty wydatków ponoszonych na utrzymanie pięcioosobowej rodziny. W przedmiotowym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku deklarował w pozostałych sprawach. Nadto, z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego rodziców w sprawach toczących się przed WSA wynika, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. W związku z powyższym zarządzeniem z 13 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. skarżący został wezwany do przedłożenia obrazujących jego sytuację majątkową dokumentów. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W tak ustalonym stanie Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez skarżącego Sąd wyjaśnił, że są one niewystraczające do oceny jego aktualnych możliwości płatniczych, jak również nie pozwalały na weryfikację przedstawionych przez niego danych dotyczących jego stanu rodzinnego. Reasumując, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania, gdyż wciąż nie sposób ustalić aktualnej wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz środków pieniężnych posiadanych na rachunkach bankowych, nie jest także znana kwota dokonywanych potrąceń do momentu zawieszenia postępowania egzekucyjnego potrąceń egzekucyjnych oraz kwota wydatków, jakie ponosi on w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem swoim i swojej rodziny. Skarżący wniósł zażalenie na opisane powyżej postanowienie, w którym domagał się jego zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Jak wynika z akt sprawy skarżący zdecydowanie unikał przedstawienia dokumentów potwierdzających jego oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji, mają do dyspozycji jedynie oświadczenie skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżący nie przedstawił dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo - skarżący nie podał, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku deklarował w pozostałych sprawach. Nadto, z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed Sądem pierwszej instancji, wynika, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. Reasumując, należy ocenić, że trafnie WSA uznał, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.