I FZ 386/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. s.c. J. L., P. S. w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 406/15, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skarg W. s.c. J. L., P. S. w T. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji W. s.c. J. L. i P. S. w T. (dalej: Strona) wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 406/15. Postanowieniem tym Sąd odmówił Stronie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. 2. Stan sprawy przedstawiony w postanowieniu Sądu pierwszej instancji 2.1. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). 2.2. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że: - oświadczenia wspólników spółki zawarte w urzędowych formularzach o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny, czy faktycznie Strona nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów sądowych; - stąd też na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz sytuacji majątkowej spółki oraz jej wspólników; - nadesłane dokumenty na pozwoliły jednak na kompleksową ocenę sytuacji finansowej i zdolności płatniczych Strony; - nie przesłano dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodów/dochodów (poniesionej straty) prowadzonej spółki za okres ostatnich trzech miesięcy bieżącego roku, odpisów deklaracji VAT-7 za ww. okres, a także odpisów ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; - nie został wykazany stan majątkowy, a także źródło i wysokość dochodów żony J. L. oraz żony P. S.; - wspólnicy pomimo zawartej między małżonkami umowy wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej, powinni przedstawić żądane informacje i dokumenty o majątku ich żon. 3. Zażalenie 3.1. Strona zaskarżyła postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. 3.2. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie: art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przez oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do takiego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu środka zaskarżenia stwierdzono, że: - wspólnicy spółki z uwagi na rozdzielność majątkową ze swoimi żonami nie mogli od nich uzyskać danych ani zaświadczeń związanych z ich sytuacją majątkową; - Sądowi pierwszej instancji przedstawiono dokument potwierdzający informację o zawieszeniu działalności spółki cywilnej co było równoznaczne z tym, że nie mogli przedłożyć żądanych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej tej spółki. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako usprawiedliwione podlegało uwzględnieniu. 4.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji uchylił się od dokonania kompleksowej oceny przedstawionych przez Stronę danych o jej sytuacji majątkowej. Zauważyć należało, że wspólnicy spółki we wnioskach o przyznanie prawa pomocy ujawnili informacje o swoim stanie majątkowym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, nadesłali stosowne oświadczenia oraz szereg dokumentów źródłowych. W tej sytuacji rolą Sądu pierwszej instancji było przeanalizowanie przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń w odniesieniu do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. 4.3. Sąd pierwszej instancji uchylając się od analizy sytuacji finansowej Strony wskazał na nieprzedstawienie przez nią wszystkich informacji i dokumentów, o które była wzywana. Według tego Sądu zabrakło danych obrazujących stan majątkowy żon wspólników spółki oraz sytuacji majątkowej spółki. W odniesieniu do pierwszej grupy danych, które w ocenie Sądu pierwszej instancji należało przedstawić, zauważyć trzeba, że wspólnicy spółki wskazywali na istniejącą między nimi a ich żonami rozdzielność majątkową oraz brak wiedzy co do majątku żon. Nie mogli zatem spełnić oczekiwań Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego błędnie Sąd pierwszej instancji wywiódł z tego faktu negatywne dla Strony skutki. W sytuacji bowiem, gdy nie było możliwe nadesłanie przez wspólników dokumentów i danych o sytuacji finansowej ich żon, co też prawnie jest dopuszczalne, Sąd powinien dokonać oceny ich sytuacji materialnej w oparciu o dostępne w aktach sprawy informacje. W odniesieniu z kolei do drugiej grupy danych, których według Sądu nieprzedstawiła Strona, dostrzec należało, że nadesłano dokumenty o zawieszeniu działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki. Z tej przyczyny nie mogła Strona przedłożyć wszystkich dokumentów związanych ze spółką, o które wzywał Sąd pierwszej instancji. Okoliczności tej Sąd pierwszej instancji nie odnotował, stąd też ocena, co do tego, jakich konkretnie dokumentów zabrakło, powinna być inna. 4.4. W realiach sprawy zauważyć również należało, że Strona po raz drugi ubiegała się o zwolnienie od kosztów sadowych. Na etapie skarg do Sądu pierwszej instancji wnioski jej w tym zakresie nie zostały uwzględnione - por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 406/15-408/15. Następnie zażalenia Strony od tych orzeczeń zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny - por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. I FZ 7/16-9/16. Z uwagi zatem na to, że Strona kolejny raz wnioskowała o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji powinien, a czego nie uczynił, ocenić, czy doszło do zmiany okoliczności rzutujących na jej sytuację materialną. 4.5. Rzeczą Sądu pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie rzetelna i kompleksowa ocena całokształtu materiału sprawy (oświadczeń, informacji, dokumentów) istotnych z punktu widzenia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza jaki powinien być jej wynik, to dopiero Sąd pierwszej instancji, uwzględniając powyższe wskazania, rozstrzygnie, czy Strona wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. 4.6. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.