II OZ 713/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. G. i L. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 348/15 przyznającego prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. G. i L. G. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie T. G. i L. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania postanowienia wstrzymującego prowadzenie robót budowlanych, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w osobie adwokata S. P. Z przedłożonego formularza PPf oraz dokumentów uzupełniających wniosek wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2256,11 zł netto. Skarżąca posiada dom o powierzchni 60,5 m2, mieszkanie o powierzchni 40 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,66 ha. Skarżący nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Ponadto oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. W sprzeciwach od powyższego postanowienia, wniesionych w części dotyczącej oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata, skarżący podnieśli, że adwokat S. P. został przez nich ustanowiony do prowadzenia przedmiotowej sprawy przed organami administracji publicznej. Ich zdaniem pełnomocnictwo poza sporządzeniem i wnoszeniem pism do organów administracji publicznej i reprezentacji przed tymi organami nie obejmowało reprezentacji przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. Skarżący oświadczyli, że nie łączy ich z adwokatem S. P. żaden stosunek prawny co do reprezentowania ich przed tutejszym sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. w pkt I przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; w pkt II oddalił wniosek skarżących o ustanowienie adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje częściowo na uwzględnienie. Według Sądu skarżący wykazali dostatecznie, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uzasadnia więc przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo Sąd podkreślił, że rozpoznawanej sprawie nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek skarżących o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata S. P., a to z tego powodu, że nie został spełniony podstawowy warunek, o którym stanowi art. 246 § 3 p.p.s.a. Mianowicie, z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika, że skarżący byli reprezentowani przez wspomnianego pełnomocnika w postępowaniu w sprawie robót budowlanych wykonanych w budynku mieszkalno-gospodarczym na działce nr ewid. [...], położonej w D. ul. [...]nr sprawy [...], we wszystkich sądach, urzędach i instytucjach. Do rąk adwokata S. P. doręczono także zaskarżone postanowienie. Z akt administracyjnych sprawy niniejszej podobnie jak i z akt sądowych nie wynika, ażeby owo pełnomocnictwo zostało wypowiedziane przez skarżących. T. G. i L. G. pismem z dnia 1 lipca 2015 r. wnieśli zażalenie na postanowienie WSA w Łodzi z dnia 17 czerwca 2015 r. zaskarżając je w części oddalającej wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w osobie adw. S. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Należy podkreślić, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć ich do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazali bowiem, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i osiągają łączny dochód miesięczny w wysokości około 2256 zł, posiadają dom oraz mieszkanie i nieruchomość rolną ok. 2,66 ha. Skarżący wskazali, że ponoszą miesięcznie wydatki w wysokości ok. 2000 zł. Zestawienie przychodów i wydatków skarżących wskazuje, iż zasadnie Sąd I instancji przyznał im prawo pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, jednakże ich stan majątkowy nie może uzasadniać przyznanie im prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu. Dodatkowo należy podnieść, że w doktrynie wskazuje się, iż prawo pomocy nie dotyczy instytucji podstawienia określonej w art. 246 § 3 p.p.s.a. zgodnie z którym "adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (...)". Określenie "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje, że sąd powinien wziąć pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak Sąd będzie mógł odmówić ustanowienia pełnomocnika, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (zob. Jan Paweł Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 569-570). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż Sąd I instancji zasadnie uznał, że z akt administracyjnych wynika, iż skarżący byli reprezentowani przez adwokata S. P. w postępowaniu administracyjnym. W aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżących adwokatowi S. P. w sprawie robót budowlanych wykonanych w budynku mieszkalno-gospodarczym na działce nr ewid. [...], położonej w D. ul. [...] nr sprawy [...], we wszystkich sądach, urzędach i instytucjach. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy podobnie jak i z akt sądowych nie wynika, ażeby owo pełnomocnictwo zostało wypowiedziane przez skarżących. Dodatkowo należy wskazać, że zaskarżone postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] lutego 2015 r. zostało wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku stwierdzenia nieważności postanowienia Organu II instancji z dnia [...] marca 2014 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 624/14. We wskazanej sprawie skarżący również korzystali z usług pełnomocnika z urzędu adw. S. P., na podstawie pełnomocnictwa znajdującego się w aktach administracyjnych. Dodatkowo skarżący wnoszą o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adw. S. P. zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w zażaleniu. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie uznał, że skarżący pozostają w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, co mając na uwadze brzmienie art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie należy wyjaśnić, iż w przypadku ewentualnego przyznania stronie adwokata z urzędu Sąd nie ma możliwości wyznaczenia konkretnego pełnomocnika wskazanego przez stronę skarżącą, ponieważ upoważnioną do tego jest jedynie właściwa okręgowa rada adwokacka. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.