I OZ 1170/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2015 r. o sygn. akt I SA/Wa 3235/14 z wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 4 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. M.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 4 września 2014 r., nr [...], wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W dniu 27 kwietnia 2014 r. wystąpił na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym wniosku wskazał, że jest bez środków do życia, nie osiąga dochodu. Nie przysługuje mu renta, emerytura, ani jakikolwiek zasiłek. Nie ma też oszczędności. Posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 32m2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd stanął na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. W niniejszej sprawie zdaniem WSA w Warszawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Na podstawie zebranych informacji Sąd ten uznał, że M.S. nie osiąga dochodu, jednakże – co było Sądowi pierwszej instancji znane z urzędu, tj. z jego oświadczenia z dnia 11 listopada 2014 r., znajdującego się w aktach sądowych sprawy o sygn. akt I SA/Wa 3127/13 – skarżący jest świadomy, że została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, że została ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera, nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Ponadto w piśmie z dnia 21 maja 2015 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nadesłanego do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1115/12 wynika, że przedmiotowe świadczenie zostało zawieszone z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bowiem M.S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia, które może odebrać skarżący, jeśli wystąpiłby o wznowienie wypłaty renty w maju 2015 r., tj. za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r., wynosi 29.778,63 zł. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd wskazał, że M.S. może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty za okres ostatnich 3 lat. Prawo pomocy adresowane jest tymczasem do osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej z przyczyn od nich niezależnych. Natomiast M.S., jest świadomy faktu, że renta mu przysługuje, mimo deklarowania braku środków do życia – dobrowolnie jej nie pobiera. Z uwagi na to, że podjął decyzję o rezygnacji z jednego ze źródeł utrzymania, to konsekwencją dokonanego wyboru jest stwierdzenie, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn wyłącznie od niego zależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej, zdaniem WSA w Warszawie, w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które – mimo podejmowanych starań – nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). We wniesionym zażaleniu M.S. nie podważył prawdziwości twierdzeń ZUS o przysługującej mu rencie. Nie wykazał też, że przysługująca mu renta stanowi – jak twierdzi – nienależne świadczenie. Ponadto nie wskazał okoliczności, które by na to wskazywały. Sąd pierwszej instancji nie miał zatem powodów, aby uznać, że informacje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odpowiadają prawdzie. Biorąc zaś pod uwagę środki finansowe, jakimi w świetle dostępnych sądowi materiałów dysponować może skarżący, nie powinno ulegać wątpliwości, iż poniesienie przez niego kosztów wynajęcia pełnomocnika nie będzie powodowało uszczerbku w utrzymaniu się skarżącego w stopniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Godzi się przy tym dodać, że przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2015 r. o sygn. akt I OZ 727/15). W tym kontekście Sąd zauważa, że jak wynika z akt sprawy – skarżący nie złożył stosowanego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, aby wznowić wypłaty mu renty. W nawiązaniu do zarzutów zażalenia należy też dodać, że nie było przeciwwskazań prawnych do tego, aby w sprawie orzekła Sędzia WSA Elżbieta Lenart (por. art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.