I SA/Po 1132/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skargi ZUS Oddział w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...]., Nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], m.in. na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec E. K., na podstawie 28 tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., obejmujących zaległości z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne. W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że w celu wyegzekwowania należności objętych powyższymi tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej E. K. Zajęcie to nie przyniosło oczekiwanego rezultatu, z uwagi na brak możliwości dokonywania potrąceń. Organ I instancji powołał się na ustalenia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej, z którego wynika, iż jedynym źródłem utrzymania zobowiązanej jest wynagrodzenie za pracę, zajęte przez organ egzekucyjny. Zobowiązana oświadczyła także, że w 2011 r. zlikwidowała działalność gospodarczą, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego do którego można by skierować egzekucję. Organ I instancji nie zdołał ustalić majątku zobowiązanej np. w postaci pojazdów mechanicznych, nieruchomości lub innych składników, mogących stanowić źródło skutecznie prowadzonej egzekucji. Według danych zawartych w bazie informatycznej - Poltax zobowiązana nie posiada zarejestrowanych rachunków bankowych. Po analizie zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału organ egzekucyjny I instancji stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec E. K. nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne i umorzył postępowanie. W zażaleniu ZUS wniósł o uchylenie powyższego postanowienia organu I instancji i dalsze prowadzenie egzekucji w stosunku do dłużnika. W uzasadnieniu organ żalący się zarzucił, że organ egzekucyjny nie podjął czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanej, która prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą X. i zatrudniania 5 pracowników. Zdaniem strony żalącej wątpliwe jest, aby zobowiązana nie osiąga dochodów w działalności o statusie aktywnym. Autor zażalenia uważa, że organ egzekucyjny nie wykazał bezsprzecznie, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec E. K. Z akt sprawy wynika bowiem, iż po otrzymaniu do realizacji tytułów wykonawczych wnikliwie przeanalizowano sytuację zobowiązanej oraz podejmowano działania i czynności (m.in. organ skierował poborcę skarbowego w teren, występował, na podstawie art. 36 u.p.e.a., z zapytaniami do: A., Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej oraz CEPIK), które miały doprowadzić do wyegzekwowania należności na rzecz wierzyciela, jednakże działania te okazały się bezskuteczne. Według organu II instancji bezskuteczna okazała się również egzekucja z rachunku bankowego, zajętego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ egzekucyjny I instancji, zdaniem organu odwoławczego, dołożył wszelkiej staranności w celu ustalenia majątku zobowiązanej mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W wyniku poszukiwania majątku zobowiązanej nie ustalono jednak żadnego składnika, który podlegałby egzekucji. W konsekwencji uznano, że skoro w toku postępowania nie można uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, to zasadnie organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi.  Uznając za bezzasadny podniesiony w zażaleniu zarzut, że organ egzekucyjny nie podjął czynności wobec zobowiązanej w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, Dyrektor Izby Skarbowej w P. powołał się na oświadczenie zobowiązanej, że zlikwidowała ona działalność gospodarczą w 2011 r. Organ II instancji dodał, że zgodnie z art. 61 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne, które umorzono z przyczyn określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu dłużnika przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia należności przez własny organ egzekucyjny, na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a., do czego jest on ustawowo zobowiązany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ZUS Oddział w P. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucono naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia 6 pracowników według stanu na dzień 1 września 2014 r. W ocenie skarżącego, powyższe oznacza, że nie można wykluczyć jednoznacznie, że zobowiązana nie posiada lub nie będzie posiadała żadnych wierzytelności oraz, że nie uzyska przychodu. Zdaniem autora skargi nie można stwierdzić jednoznacznie braku majątku zobowiązanej bez przeprowadzenia dalszych czynności mających na celu ujawnienie składników podlegających egzekucji. W ocenie skarżącego umorzenie postępowania egzekucyjnego i następnie jego ponowne wszczęcie nie znajduje uzasadnienia, w świetle art. 19 § 4 u.p.e.a., wobec ustalenia składników majątku zobowiązanej. Powyższe stanowi próbę przesunięcia ustawowego obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wierzyciela. Skarżący organ uznał, że nie dołożono wszelkiej staranności w celu ustalenia majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Podczas rozprawy przed WSA w Poznaniu w dniu 21 maja 2015 r. pełnomocnik organu podała, że nie ma informacji, czy organ egzekucyjny badał miejsca prowadzenia działalności gospodarczej dłużnika i nie ma informacji, czy dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej, wskazanego w notatce służbowej z dnia 3 września 2013 r. (k. 23 akt admin.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżone postanowienia według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone orzeczenia naruszają prawo materialne, a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zasadniczo do kwestii, czy organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej E. K., działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy egzekucyjne przedwcześnie zastosowały regulację przewidzianą w art. 59 § 2 u.p.e.a., która dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie podjęto bowiem podstawowych czynności w postępowaniu egzekucyjnym, których potrzeba podjęcia wynika jednoznacznie z akt sprawy. Najistotniejszym uchybieniem organów jest niezbadanie wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy. Mianowicie organ I instancji, opierając się na danych wynikających z bazy informatycznej – Poltax, wskazał, że zobowiązana nie posiada zarejestrowanych rachunków bankowych. Podobna informacja wynika z protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej, która podała, że nie posiada rachunków bankowych (k. 10 verte akt admin.). Powyższe twierdzenia pozostają jednak w sprzeczności z wywodem zawartym w postanowieniu organu II instancji, który podał, że bezskuteczna okazała się również egzekucja z rachunku bankowego, zajętego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organy obu instancji nie mogą się zatem zdecydować, czy zobowiązana posiada rachunek bankowy, czy też nie, a z akt sprawy nie wynika, aby został on zajęty przez wierzyciela. Tymczasem dane o braku rachunku u zobowiązanej nie znajdują oparcia w materiale dowodowym, znajdującym się w aktach sprawy, bowiem w notatce służbowej z dnia 3 września 2013 r. (k. 23 akt admin.), znajduje się nr rachunku bankowego i informacje o złożonych deklaracjach. Notatka ta zawiera ustalenia dotyczące E. K. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organ egzekucyjny podjął czynności w celu zajęcia powyższego rachunku bankowego, bądź ustalenia czy konto to jest nadal aktywne. Kolejny błąd organów egzekucyjnych dotyczy działalności gospodarczej zobowiązanej. W tej kwestii Sąd zauważa, że już w zażaleniu wierzyciel podnosił okoliczność zarejestrowania działalności gospodarczej przez zobowiązaną i fakt, że wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej posiada status aktywny. Wprawdzie nie sposób z tej okoliczności wprost wywnioskować, jak chciałaby strona skarżąca, że zobowiązana posiada majątek (dochody lub wierzytelności). Tego typu przypuszczenia dotyczą bowiem zdarzeń przyszłych i niepewnych, które w dniu orzekania przez organy egzekucyjne nie zostały uprawdopodobnione. Nie mniej organy I i II instancji, dokonując ustaleń co do działalności gospodarczej, poprzestały jedynie na oświadczeniu zobowiązanej o zlikwidowaniu tej działalności w 2011 r., bez jakiejkolwiek weryfikacji tego stwierdzenia. Z akt sprawy nie wynika, aby egzekutor poza sporządzeniem protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej, był w miejscach wykonywania tej działalności, pod dwoma adresami podanymi na k. 20 akt admin., celem sprawdzenia czy faktycznie działalność jest prowadzona, czy też nie. Organy egzekucyjne obu instancji bezpodstawnie poprzestały na gołosłownym oświadczeniu zobowiązanej o "zlikwidowaniu działalności", nie żądając od zobowiązanej żadnego dokumentu potwierdzającego ten fakt. Nie kwestionując wiarygodności oświadczenia dłużnika, zdaniem Sądu, winno ono podlegać weryfikacji w postępowaniu egzekucyjnym. Tym bardziej, że okoliczność ta była podnoszona nie tylko w skardze, ale już w zażaleniu. Zdaniem Sądu rozstrzygając spór pomiędzy wierzycielem a skarbowymi organami egzekucyjnymi istotnym jest, aby administracyjne postępowanie egzekucyjne - co do zasady - kończyło się realizacją tytułu wykonawczego. Tylko wyjątkowo zatem może zakończyć się ono z innego powodu, a mianowicie poprzez jego umorzenie. Przesłanki umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego są wyczerpująco i taksatywnie wyliczone w art. 59 u.p.e.a. Są to przesłanki merytoryczne dotyczące bezpodstawności istnienia egzekwowanego w drodze przymusowej obowiązku (np. umorzenie zaległości pieniężnej, nieistnienie obowiązku pieniężnego, wykonanie zobowiązania pieniężnego), albo przesłanki proceduralne (formalnoprawne), które niekiedy mogą być naprawione przy ponownym wszczęciu egzekucji. W świetle natomiast brzmienia art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne może być ponadto umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W badanej sprawie postanowienie o umorzeniu, wszczętego na wniosek ZUS, postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej zostało oparte - co do zasady - na uznaniu administracyjnym organu egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Organ egzekucyjny nie wykazał jednak w zaskarżonym postanowieniu o umorzeniu, iż wykonując czynności egzekucyjne brak jest możliwości zrealizowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zobowiązanej przy zastosowaniu koniecznych środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 u.p.e.a. Reasumując Sąd stwierdza, że wbrew stanowisku organów egzekucyjnych, w rozpatrywanej sprawie nie wykazano, iż zobowiązana nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe jest realne przeprowadzenie egzekucji, skoro nie podjęto żadnych środków egzekucyjnych wobec rachunku bankowego wskazanego w notatce służbowej z dnia 3 września 2013 r. (k. 23 akt admin.). Dodatkowo niezasadne było bezkrytyczne przyjęcie przez organy tezy jedynie o formalnym zarejestrowaniu działalności dłużnika, bez sprawdzenia jej faktycznego prowadzenia. W związku z tym, w opinii Sądu, na dzień wydania zaskarżonych postanowień bezpodstawne i przedwczesne było umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ podjął rozstrzygnięcie, nie opierając się na całokształcie materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), pomijając opisane powyżej dokumenty i okoliczności, naruszając przy tym zasadę swobodnej oceny dowodów, sformułowaną w treści art. 80 K.p.a. Sąd przyznaje, że zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie "w nieskończoność" hipotetycznego majątku zobowiązanej, lecz wykonywanie odpowiednich czynności przewidzianych w u.p.e.a. Stąd też nie można zaakceptować sytuacji, w której organ egzekucyjny pomija sprawdzenia rachunku bankowego, choć zna jego numer i nie dokonuje jego zajęcia oraz nie weryfikuje okoliczności związanych z działalnością gospodarczą zobowiązanej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów egzekucyjnych będzie zatem sprawdzenie tych okoliczności i sporządzenie decyzji nie pozostających w sprzeczności z materiałem zebranym w toku postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organ egzekucyjny I instancji przedwcześnie umorzył postępowanie egzekucyjne, a organ odwoławczy niezasadnie i bezkrytycznie orzeczenie to zaakceptował. Wbrew posiadanym w aktach sprawy materiałom przyjęto bowiem, że prowadzone czynności nie pozwolą na uzyskanie takich środków, które pozwolą na zaspokojenie należności samego organu egzekucyjnego. Rację ma organ, że nawet ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, a orzeczeniu takiemu nie można nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Powyższe nie może jednak zmierzać do przesunięcia ustawowego obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wierzyciela, choć w odpowiedzi na skargę organ zaprzecza takim sugestiom. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że zachodzą przesłanki uzasadniające konieczność wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego jako naruszających prawo. Z tych też względów Sąd, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uznał skargę za uzasadnioną i orzekł jak w sentencji wyroku.