II GZ 509/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z K na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 471/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie za skargi Z K na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym Wojewódzki Sąd Administracyjny w W postanowieniem z dnia [..] lipca 2015 r., sygn. akt. V SA/Wa 471/15 przyznał Z K prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący w dniu 17 lutego 2015 r wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, że osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej, który w styczniu 2015 r. wyniósł 275,71 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. wskazał, że zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, za które opłaca czynsz w wysokości 150 zł miesięcznie, nie posiada majątku poza samochodem z 1986 r., nie posiada rachunków bankowych ani oszczędności pieniężnych. WSA w W uznał, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym, ponieważ sytuacja majątkowa w jakiej się znalazł jest trudna, uzyskiwane dochody są niewielkie i w całości pożytkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawcy za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu. W pozostałym jednak zakresie WSA uznał, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika w żaden sposób nie wpłynie na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną w pierwszej instancji skargę, która ma dla sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z K domagał się przyznania prawa pomocy także w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika. Wskazał, że sprawa jest zawiła, terminologia sądowa jest dla niego zbyt skomplikowana, aby bez przygotowania prawniczego poradzić sobie na dalszych etapach postępowania sądowego. Zdaniem wnioskodawcy, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu uniemożliwia mu realizację obrony swoich praw na drodze sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi o jedynej przesłance przewidzianej w procedurze sądowoadministracyjnej, od której uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Ma ona charakter materialny. Zbadanie zaistnienia tej przesłanki polega na porównaniu możliwości finansowych wnioskodawcy z kosztami jakie musi on ponieść w związku z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odnoszącym się do osoby fizycznej ustawodawca nie zawarł słowa "może", tak jak to uczynił w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.: "[...] osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże [...]. Zatem spełnienie przesłanki przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinno skutkować przyznaniem prawa pomocy, przepis nie przewiduje żadnych dodatkowych warunków. Sąd I instancji dokonując analizy wniosku oraz dodatkowego oświadczenia skarżącego przyznał, że sytuacja wnioskodawcy jest bardzo ciężka. Formułując twierdzenie, że uzyskiwane przez skarżącego "dochody są niewielkie i w całości pożytkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" faktycznie wypowiedział się o spełnieniu przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. WSA podał jako przyczynę odmowy ustanowienia fachowego pełnomocnika fakt, że sprawa ma charakter nieskomplikowany, a ponadto sąd I instancji nie jest związany granicami skargi. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę, ponieważ nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Brak jest przepisu, z którego można by wywieść uprawnienie sądu do badania, na etapie postępowania wpadkowego, czy sprawa ma charakter prosty, czy zawiły i uzależniania od tego możliwości ustanowienia fachowego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z informacji podanych przez skarżącego w formularzu oraz przedłożonego oświadczenia wynika, że: 1) skarżący jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, 2) nie posiada mieszkania 3) nie posiada oszczędności ani innego majątku, 4) jego dochód miesięczny z działalności gospodarczej wynosi ok.300 zł (co zostało potwierdzone przesłanymi na wezwanie sądu dokumentami, 5) nie posiada konta bankowego, 6) jego sytuacja finansowa jest na tyle ciężka, że uzasadniła umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że na tle art. 246 § 1 p.p.s.a. ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności ustalone w niniejszym postępowaniu uzasadniają stanowisko, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.