II GZ 408/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G." Spółki z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 328/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G." Spółki z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z 1 lipca 2015 r. (sygn. akt I SA/Po 328/15), odmówił "G." Spółce z o.o. w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka powołała się na prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, które uniemożliwia swobodne dysponowanie środkami pieniężnymi. Zaznaczyła, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych, w konsekwencji wygaśnięciem uzyskanych zezwoleń i brakiem możliwości ich przedłużenia. Spółka zaprzestała urządzania gier na automatach do gier o niskich wygranych. Jej środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie można zbyć. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000 złotych, wartość środków trwałych według bilansu za 2013 r. 657.896,88 złotych, a strata za 2013 r. według bilansu 238.531,30 złotych. Spółka nie podała banku, w którym posiada rachunek, jego numeru i stanu na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Wyjaśniła jedynie, że rachunek został zajęty w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku, Spółka wskazała między innymi, że z uwagi na wypowiedzenie złożone przez bank nie posiada rachunku bankowego. Z zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że przychody Spółki wyniosły 2.197.420,58 złotych, przy kosztach ich uzyskania w wysokości 2.183.357,09 złotych, a dochód 13.883,49 złotych, zaś za 2013 r. było to odpowiednio: 2.934.700,94 złotych, 2.890.597,54 złotych oraz 44.103,40 złotych. Mając na uwadze powyższe WSA uznał, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych albowiem nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonych przez skarżącą deklaracji podatkowych wynika, że zarówno w 2013 jak też w 2014 roku skarżąca osiągnęła zarówno przychody jak też wygenerowała dochód, który w 2013 r. wyniósł 44.103,40 złotych a w 2013 r. 13.883,49 złotych. Skarżąca pomimo wezwania referendarza sądowego nie udzieliła informacji o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów ich uzyskania w okresie do stycznia do marca 2015 r. oraz nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] października 2014 r. do [...] kwietnia 2015 r., nie wyjaśniła nawet czy w tym okresie raporty kasowe w ogóle sporządzała. Wnioskodawczyni nie podała czy sporządziła próbny rachunek zysków i strat za 2014 r. Nie przedłożyła również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśniła czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Spółka nie podała w jakiej wysokości wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, nie wyjaśniła również za jaki okres ma opóźnienia z wypłacaniem wynagrodzenia. Skarżąca nie złożyła także wykazu środków trwałych, poza postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie przedłożyła dokumentów o zajęciu rachunku bankowego. Nie podała w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie wykonała wezwania i nie przedłożyła wymienionych w nim dokumentów, niezbędnych dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia z 1 lipca 2015 r. oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych Spółki. W uzasadnieniu Spółka argumentowała, że jest stroną w ponad stu sprawach toczących się przed sądami administracyjnymi, a Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec niej postępowanie egzekucyjne na kwotę przekraczającą 600.000 złotych, w konsekwencji czego Spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na uiszczenie wymaganego wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy mieć także na uwadze, że gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a. Co więcej, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy, pismem z [...] kwietnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w P., w oparciu o art. 255 p.p.s.a., wezwał Spółkę do uzupełnienia złożonego wniosku i w 12 punktach określił jakie konkretnie dokumenty oraz jakie wyjaśnienia są niezbędne dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Strona odniosła się do wezwania wybiorczo i razem z pismem z [...] kwietnia 2015 r. przedłożyła tylko niektóre żądane dokumenty (w tym zeznania podatkowe za 2013 r. i 2014 r.) oraz złożyła wyjaśnienia opisane w zakwestionowanym postanowieniu. Sąd pierwszej instancji uznał, że wezwanie nie zostało należycie wykonane, co uniemożliwiło pełną i rzetelną ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, więc wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony. W ocenie NSA stanowisko Sądu jest prawidłowe i nie podważa go argumentacja przedstawiona w zażaleniu. WSA nie popełnił zarzucanego błędu w ustaleniach faktycznych oceniając, że na podstawie przedłożonych przez Spółkę dokumentów i wyjaśnień, nie mógł ustalić, czy spełniła ona kryteria przemawiające za przyznaniem prawa pomocy w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Dodać wypada, że skarżąca nie współdziałała należycie z WSA w wyjaśnianiu swojej sytuacji majątkowej i płatniczej, co przekonująco wykazano w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia. Zdaniem NSA ocena wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy nie mogła być inna, ponieważ posiadane przez Sąd niekompletne dane o stanie finansów i majątku Spółki nie mogły prowadzić do uwzględnienia wniosku, a kolejne wezwanie do uzupełnienia częściowych albo niewiarygodnych oświadczeń było niecelowe. Akcentowane w zażaleniu okoliczności takie jak występowanie Spółki w ponad stu procesach sądowych i prowadzone przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne na kwotę przekraczającą 600.000 złotych w konfrontacji z brakiem jednoznacznego wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej i płatniczej, są pozbawione istotnego znaczenia. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.