II OZ 489/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń R. K., Stowarzyszenia A, Stowarzyszenia B w likwidacji, Stowarzyszenia C na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 377/15 o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg U. S., J. S., S. K., A. J., A. K., K. G., J. L. – w imieniu którego działa następca prawny Miasto [...], K. K., P. K., W. K., M. L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: 1. odrzucić zażalenia R. K., Stowarzyszenia B w likwidacji i Stowarzyszenia C; 2. oddalić zażalenie Stowarzyszenia A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 377/15, po rozpatrzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2017 r., umorzył postępowanie z wniosku Stowarzyszenia A o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o przyznanie prawa pomocy może ubiegać się wyłącznie osoba, która jest stroną postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym. Stwierdził, że wnioskodawca nie jest stroną postępowania, tj. nie jest skarżącym, nie został także dopuszczony do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. Oznacza to, że rozpoznanie wniosku stało się zbędne, a postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 249a w zw. z art. 243 w zw. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a). Pismem z dnia 16 marca 2018 r. (k. 3567-3568) zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. K. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2018 r. (k. 3570) uznano ww. pismo jako zażalenia R. K., Stowarzyszenia A, Stowarzyszenia B w likwidacji i Stowarzyszenia C na postanowienia Sądu z dnia 20, 21, 23 i 26 lutego 2018 r., w tym na postanowienie z karty 3464 akt sprawy, tj. z dnia 21 lutego 2018 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu A. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. (k. 3614) Sąd przekazał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu akta m.in. wraz z opisanym wyżej zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przypadku postępowania wpadkowego o przyznanie prawa pomocy uprawnionym do wniesienia środka zaskarżenia jest tylko ten podmiot, który ma w tym bezpośredni interes prawny. W niniejszej sprawie należało uznać, że tylko jeden z podmiotów wnoszących zażalenie na postanowienie z dnia 21 lutego 2018 r. był do tego legitymowany. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał merytorycznie zażalenie wniesione przez podmiot bezpośrednio zainteresowany skarżonym rozstrzygnięciem, czyli Stowarzyszenie A. Odnośnie zaś do pozostałych podmiotów przyjąć należało, że wprawdzie w niniejszej sprawie R. K. wnosił o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania powiązanych z nim organizacji społecznych, to nie budzi wątpliwości, że nie działał w imieniu własnym, ale jako osoba reprezentująca ww. organizacje społeczne – w tym wnioskodawcę (mimo że nie przedłożono odpowiednich dokumentów, z których wynikałoby, że R. K. jest upoważniony do reprezentowania tej organizacji przed sądami administracyjnymi). Mimo podpisu R. K. pod przedmiotowym pismem nie miał on interesu prawnego w skarżeniu tego postanowienia w imieniu własnym i nie jest on stroną niniejszego postępowania. Podobnie ocenić należy legitymację procesową Stowarzyszenia C. Organizacja ta po pierwsze nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu i nie może skutecznie skarżyć wydanych w tej sprawie rozstrzygnięć, a po drugie nie ma ona interesu prawnego w postępowaniu wpadkowym o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu A. Z tych przyczyn zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r. wniesione przez R. K. i Stowarzyszenie C podlegało odrzuceniu, na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. W odniesieniu zaś do Stowarzyszenia B w likwidacji (którego notabene nie wymieniono w nagłówku pisma) Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo jest z urzędu (vide: postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 103/16; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że organizacja ta jako stowarzyszenie zwykłe została rozwiązana postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] i jednocześnie zarządzenie likwidacji pozbawiło tę organizację zdolności sądowej. Apelacja od postanowienia Sądu Rejonowego została oddalona przez Sąd Okręgowy w B. (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]), nadto postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]) R. K. został odwołany z funkcji likwidatora Stowarzyszenia. Skoro zatem rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności, to rozwiązane stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a.), a brak ten jest nieusuwalny. Oznacza to, że środki procesowe (w tym zaskarżenia) takiej organizacji są nieskuteczne. Zażalenie wniesione przez Stowarzyszenie B w likwidacji jest zażaleniem z innych przyczyn niedopuszczalnym i jako takie podlega odrzuceniu na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji o konieczności umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu A z uwagi na zbędność jego rozpoznania. Jak bowiem stanowi art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W myśl art. 32 i art. 33 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, a ponadto uczestnikami postępowania na prawach strony są osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosły skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. Uczestnikiem postępowania na prawach strony może stać się ponadto inna osoba lub organizacja społeczna, pod warunkiem złożenia przez nie stosownego wniosku i dopuszczenia do udziału w sprawie przez sąd na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 243 § 1 w zw. z art. 12 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane jedynie na wniosek strony (uczestnika postępowania). Powyższe uregulowanie wynika z faktu, że to na stronie ciąży obowiązek uiszczenia kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez Stowarzyszenie A w dniu 25 października 2017 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania m.in. tego właśnie stowarzyszenia. Z powyższego wynika, że wskazane stowarzyszenie nie jest stroną tego postępowania. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pochodzącego od Stowarzyszenia A jest zbędne, a postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nazbyt pochopnie kwalifikował pisma wnoszone przez R. K. w imieniu powiązanych z nim organizacji społecznych jako skutecznie wniesione pisma procesowe, np. zażalenia. Dotyczy to również pisma z dnia 16 marca 2018 r., zakwalifikowanego m.in. jako rozpoznawane obecnie zażalenie na postanowienie z dnia 21 lutego 2018 r. Analiza akt sprawy wskazuje, że pisma wnoszone przez R. K. są chaotyczne, nagromadzono w nich znaczną ilość żądań, wniosków i informacji dotyczących wielu różnych postępowań. W przypadku przedmiotowego pisma wymieniono w nim wiele różnych sygnatur spraw, do których sformułowano różnego rodzaju wnioski. Jako adresata niniejszego pisma wymieniono szereg instytucji. Również podmiot wnoszący pismo nie został w sposób jednoznaczny określony, bowiem spośród organizacji wymienionych w nagłówku tylko kilka z nich wykazywało aktywność w tym postępowaniu (a w zasadzie R. K. występujący w ich imieniu, wnosząc o dopuszczenie do udziału w sprawie). Zakwalifikowanie ww. pisma jako zażalenia możliwe byłoby po uprzednim usunięciu jego braków formalnych, tj. zredagowaniu go w takiej formie, aby możliwe było jednoznaczne odczytanie, czy pismo to spełnia wszystkie wymogi formalne określone w art. 46 § 1 i 2 p.p.s.a. Dodatkowo, jeśli pismo jest wnoszone w imieniu strony niebędącej osobą fizyczną, konieczne jest złożenie stosownych dokumentów, z których będzie wynikać umocowanie do reprezentowania tej strony bądź podpisanie pisma zgodnie z prawem przewidzianym sposobem reprezentacji. Wskazać również należy na konieczność weryfikacji, czy podmiot wnoszący pismo jest stroną niniejszego postępowania i posiada zdolność sądową. W okolicznościach niniejszej sprawy, mimo wskazanych nieprawidłowości, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał przedstawione zażalenie, mając na względzie ekonomikę postępowania. Uznać bowiem należało, że na obecnym etapie sprawy – wobec prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu – wzywanie R. K. do usunięcia braków formalnych wnoszonych przez niego pism procesowych byłoby bezcelowe i zbędnie przedłużałoby postępowanie w sprawie. Na koniec dodać warto, że organizacje społeczne korzystające z prawa do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze strony postępowania mają również obowiązek współdziałania z sądem i przestrzegania przepisów prawa regulujących procedurę sądową. Organizacje te powinny więc liczyć się z obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych czy obowiązkiem formułowania pism procesowych w formie czytelnej i zgodnie z wymogami przepisów prawa procesowego oraz załączania do nich wymaganych przez przepisy prawa dokumentów. Nieustanne formułowanie pism procesowych organizacji powiązanych z R. K. w sposób nieczytelny i nieprzedstawianie wymaganych dokumentów skutkuje koniecznością kierowania do nich licznych wezwań o uzupełnienie braków formalnych tych pism, co utrudnia prowadzenie przez sąd postępowania i prowadzi do przedłużenia się czasu jego trwania, stanowiąc w istocie wypaczenie idei udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w celu ochrony interesu społecznego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 2 sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.