II GSK 2298/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 176/15 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 176/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J. S. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej: Dyrektor ARiMR lub organ odwoławczy) z [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007. Sąd pierwszej instancji wskazał na następujące ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym: W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] czerwca 2004 r. J. S. (dalej: skarżący lub strona) złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Jędrzejowie wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie decyzjami za okresy od 2004 do 2007 roku przyznawał J. S. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni od 4,39 ha do 5,30 ha. Następnie skarżący złożył [...] maja 2008 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 deklarując do płatności ONW działki rolne oznaczone we wniosku literami A i AA, o łącznej powierzchni 0,99 ha, położone na działkach ewidencyjnych o numerach [...] i [...]. W dniu [...] maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie wpłynęło "Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW", tj. G. S. wraz z umową dzierżawy gruntu rolnego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. organ poinformował strony, że oświadczenie to zostało złożone po ustanowionym terminie na składanie przedmiotowych oświadczeń. Ostateczną decyzją z dnia [....] kwietnia 2011 r. Dyrektor ARiMR w K. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie odmawiającą przyznania J.S. płatności w ramach ONW na 2008 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie ustalił J. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za lata 2004-2007 w łącznej wysokości 3143,24 zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor ARiMR w Kielcach utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, powołując w szczególności przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z dnia 22 października 2014 r., poz. 1438, zwanej dalej: ustawą ARiMR) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, ze zm.). Wskazał, że płatności ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26 czerwca 1999 r., ze zm.). Wymagania te polegają na: prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW); prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego; stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego, w szczególności chodzi o zrównoważone gospodarowanie. Z kolei zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L nr 153 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 30, ze zm.) w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001. Jest więc zasadą, że nienależne płatności m.in. z tytułu dopłat ONW podlegają zwrotowi. Warunki zwrotu określa art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 - dla płatności za rok 2004. Ponadto organ odwoławczy przypomniał, że rozporządzenie nr 2419/2001 - mimo uchylenia przez art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych rozporządzeniem Rady (WE) 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE L nr 141 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 18) - nadal obowiązuje co do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r. W sprawie niniejszej okres pomocowy rozpoczął się w 2004 r., zatem warunki zwrotu nienależnej pomocy za rok 2004 reguluje art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. Natomiast do płatności za lata 2005-2007 ma zastosowanie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. Jako podstawę prawną żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW wskazano przepisy § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.). Dyrektor ARiMR uznał, że J. S. składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał pierwszą płatność z tytułu ONW, tj. 4,39 ha przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej pomocy. Z akt sprawy wynika, iż pierwsze środki finansowe z tytułu ONW zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu [...] lutego 2005 r. Zatem 5-letni okres realizacji zobowiązania należy liczyć od tego dnia, tak więc trwał on do [...] lutego 2010 r. Następnie w roku 2008 J. S. zmniejszył powierzchnię upraw znajdujących się na terenach ONW do powierzchni 0,80 ha, co znalazło odzwierciedlenie w prawomocnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania pomocy ONW na rok 2008. Organ biorąc pod uwagę okoliczność zmniejszenia w roku 2008 powierzchni objętej zobowiązaniem ONW do 0,80 ha, ustalił że nie zostało dotrzymane zobowiązanie ONW i z tego powodu środki wypłacone z tytułu ONW w latach poprzednich podlegają zwrotowi w całości zgodnie z obowiązującym przepisem § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. Dyrektor ARiMR zauważył, że obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. - mający zastosowanie do roku 2004 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - mający zastosowanie do lat 2005-2007). Zastosowanie 4-letniego okresu wymaga wykazania przez beneficjenta, że był w dobrej wierze co do pobierania nienależnych płatności. Dyrektor ARiMR wskazał na znajdujący się we wniosku o przyznanie płatności zapis, iż producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności, który to zapis skarżący podpisał. Zobowiązał się też do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, oraz do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW. W dniu [...] października 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie realizacji podjętego w 2005 roku zobowiązania ONW z powodu nieścisłości wykrytych podczas kontroli administracyjnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 30 października 2008 r. wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie korekta wniosku, w której J. S. zwiększył powierzchnię gruntów rolnych oraz oświadczenie producenta o użytkowaniu działek rolnych o powierzchni 1,05 ha. Natomiast późniejsze kontrole w gospodarstwie strony wykazały, że powierzchnia użytków rolnych wynosiła 0,80 ha. Z powyższego wynika, że J. S. nie wykazał należytej staranności w kwestii informowania organów ARiMR odnośnie wykorzystywania gruntów rolnych i nie zgłosił faktu, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW. Nie poinformował bowiem odnośnie wykorzystywania gruntów rolnych i nie zgłosił faktu, iż zaprzestał użytkowania powierzchni działek rolnych, do którego był zobowiązany przez okres pięcioletni od daty pierwszej płatności, tj. od [...] lutego 2005 r. W związku z tym Dyrektor ARiMR uznał, że J. S. nie działał w dobrej wierze, zatajając informację odnośnie zaprzestania użytkowania gruntów rolnych, do którego zobowiązał się przez okres pięcioletni od daty pierwszej płatności. Z tych względów, zdaniem organu odwoławczego, nie ma zastosowania czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 — co do roku 2004 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - co do lat 2005-2007, którego upływ wyłącza obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW. Do zwrotu przez J. S. płatności ONW winien mieć zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia. Dyrektor ARiMR nie dopatrzył się też istnienia przesłanek, o których mowa art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. W rozpatrywanej sprawie, płatność z tytułu ONW na lata 2004-2007 przekazana na rachunek bankowy J. S. nie wynikała bowiem z pomyłki ARiMR. Organ odwoławczy zaakceptował też ustalenia organu I instancji co do tego, że nie ma warunków do odstąpienia od żądania zwrotu płatności za rok 2007 zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), gdyż przekracza ona równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro na dzień wypłaty 1 kwietnia 2008 r., tj. kwotę 352,24 zł (kurs wymiany euro na PLN według Europejskiego Banku Centralnego z dnia 28 marca 2008 r.). J. S. w skardze na decyzję Dyrektora ARiMR złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł o uchylenie tej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że w związku z wypadkiem w 2007 r. zrzekł się dzierżawy 1,05 ha gospodarstwa. Gospodarstwo przejęła żona i prowadzi je nadal. W 2008 r. stwierdzono błąd w powierzchni gospodarstwa. W związku z tym skarżący złożył korektę. Od tego momentu miał pięć kontroli. Dopiero kontrola przeprowadzona w dniu [...] czerwca 2012 r. rzetelnie zmierzyła gospodarstwo. Wyniki kontroli zapisano w notatce, którą skarżący załączył do skargi jako dokument nr 2. Jednocześnie wniósł o powołanie na świadków wymienionych w niej kontrolerów. Z kolei dokument nr 1 stwierdza, że działka w granicach ABCDE była nieprawidłowo mierzona aż do 2012 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie uznała notatkę z [...] czerwca 2012 r. i w 2015 r. skarżący otrzymał materiał graficzny zgodny z rzeczywistością, tj. zgodnie z granicami działki wyznaczonymi przez geodetę w czasie kupna (dokument nr 3). Skarżący ponadto do skargi dołączył skargi kasacyjne od wyroków WSA w Kielcach. Kwestionował też możliwość nakładania sankcji po upływie trzech lat. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym zarzucił naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz przepisów prawa materialnego, nieuwzględnienie tego, że skarżący działał w dobrej wierze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę uznał, że nie zaistniały wskazane w art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako ustawa p.p.s.a.) podstawy do uwzględnienia skargi. Za prawidłowe uznał ustalenie przez organy stanu faktycznego. Sąd I instancji zauważył, że w granicach rozpoznawanej przezeń sprawy nie mieściło się badanie legalności ostatecznej i prawomocnej decyzji Dyrektora ARiMR w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie z dnia [...] grudnia 2010 r., odmawiającej przyznania J. S. płatności w ramach ONW na 2008 r. W decyzji tej stwierdzono, że skarżący uprawiał powierzchnię 0,80 ha, a zatem zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części działek położonych na obszarach objętych wcześniejszymi płatnościami ONW, a łączna powierzchnia, na której nadal prowadzona jest działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha. Sąd I instancji uznał, że wyjaśnienia skarżącego w sprawie przeprowadzonych kontroli na miejscu również nie mają wpływu na wynik postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007, gdyż jest to postępowanie odrębne od przedmiotowego w sprawie. Sąd I instancji wskazał na przepisy określające tryb odzyskiwania nienależnie wypłaconych środków, to jest art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., nr 98, poz. 634 ze zm.). Za bezsporne uznał ustalenia, co do wysokości pobranych przez skarżącego środków z tytułu płatności ONW. W ocenie Sądu I instancji organy dostatecznie też wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy związane z podjętymi przez skarżącego zobowiązaniami związanymi z otrzymywaniem płatności ONW. Skoro termin zakończenia realizacji zobowiązania ONW upływał w dniu 2 lutego 2010 r., a producent rolny w roku 2008 zmniejszył powierzchnię objętą zobowiązaniem (poniżej 1 ha) i nie zaistniały inne okoliczności wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, to udzielona pomoc podlega zwrotowi, ponieważ w roku 2008 stała się płatnością nienależną. Taka sytuacja, nakazująca zwrot, odpowiada wprost dyspozycji § 9 ust. 1 pkt 1 lit. "b" cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. Sąd I instancji za prawidłowe uznał też ustalenia, że w sprawie nie zaistniały przesłanki zastosowania art. 73 ust. 4 lub 5 rozporządzenia nr 796/2004 (oraz art.49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001) wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności, jeżeli takowa płatność zostałaby dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponieważ nie stwierdzono pomyłki, bezprzedmiotowa była ocena zaistniałej sytuacji w kontekście możliwości wykrycia błędu przez rolnika, w tym błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego, a w konsekwencji konieczność respektowania wskazanego w przepisach 12- miesięcznego terminu. Organ trafnie również wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 (oraz odpowiednio art.49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001). Sąd I instancji podzielił ocenę organu odwoławczego, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do przyjęcia dobrej wiary, gdyż skarżący od momentu zapoznania się ze stosownymi pouczeniami i złożeniem stosownych oświadczeń nabył wiedzę i był świadomy skutków odstąpienia od realizacji pięcioletniego zobowiązania oraz ciążących na nim obowiązków informacyjnych. Mimo tego nie poinformował i nie podał przyczyn zaprzestania realizacji podjętego zobowiązania, lecz wskazał, że w 2007 r. gospodarstwo przejęła żona, lecz faktu tego nie zgłosił. Za wypełnienie tego obowiązku w ocenie Sądu I instancji nie można też uznać, złożenia w dniu [...] maja 2008 r. przez G. S. oświadczenia (jak uznał później organ nieskutecznego) o przejęciu od J. S. posiadania działek rolnych położonych na obszarach ONW. Stosownie do § 9 ust 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie nastąpiło na skutek wymienionych tam okoliczności, jednak wymogiem koniecznym dla uchylenia się od obowiązku zwrotu jest zawiadomienie przez producenta rolnego kierownika biura powiatowego Agencji o zaistnieniu chociażby jednej z powyższych okoliczności, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. W niniejszej sprawie skarżący takiego zawiadomienia nie dokonał. Za nieuzasadnione Sąd I instancji uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania. J. S. skargą kasacyjną zaskarżył w całości powyższe orzeczenie Sądu I instancji wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 185 p.p.s.a.) a w przypadku niepodzielenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów skarżącego w przedmiocie uchybień procesowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi co do istoty (art. 188 p.p.s.a.) oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu skargą kasacyjną wyrokowi skarżący zarzucił: 1) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zmianami, dalej; p.u.s.a) w zw. z art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez wadliwie przeprowadzona kontrole działalności administracji publicznej, której wynikiem było oddalenie skargi bez wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności braku analizy znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i faktu przedawnienia prawa do ustalenia przez organ kwoty nienależnie pobranych płatności – sytuacji osobistej skarżącego (stanu jego zdrowia), okoliczności złożenia oświadczenia o przejęciu posiadania działek przez G. S. oraz czynności podejmowanych przez J. S. po utracie przez niego zdolności di pracy i jego zachowania w tym aspekcie; 2) Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: - art.49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarzadzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE nr L 327 z dnia 12 grudnia 2001 r. str. 11, dalej rozporządzenie nr 2419/2001); - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. UE. L 2004.141.18, dalej rozporządzenie Nr 796/2004) poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że skarżący działał w złej wierze i w konsekwencji uznanie, że nie nastąpiło przedawnienie prawa do ustalenia przez organ kwoty nienależnie pobranych płatności. Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor koncentrował się na kwestii dobrej wiary skarżącego co do pobierania płatności uzasadniającej zastosowanie 4-letniego terminu przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt. 1 i pkt. 2 p.p.s.a. Jednak istotą zarzutów skargi jest nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, a wcześniej przez organy administracji, pozostawania przez skarżącego w dobrej wierze co do pobierania płatności, co skutkowało niesłusznym – w ocenie autora skargi kasacyjnej – niezastosowaniem art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Nr 796/2004. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych należy dokonać w pierwszej kolejności oceny prawidłowości wykładni art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Nr 796/2004 dokonanej przez Sąd I instancji. Zgodnie z jednobrzmiąca treścią przepisów art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2491/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Pojęcie "dobrej wiary" nie zostało w przepisach prawa. zdefiniowane Trzeba mieć na uwadze, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara, wiąże się ze sferą faktów i ich oceną (tak też NSA w wyrokach: z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, z 1 lipca 2016 r. sygn.. akt II GSK 247/15"). Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. Podnoszone jest też, że ocena okoliczności konkretnej sytuacji - co do uznania błędu za usprawiedliwiony - i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom (por. np. wyroki NSA: z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, z 10 lipca 2015 sygn. akt II GSK 1532/14). Organy i Sąd I instancji, prawidłowo wykładając te przepisy, prowadziły postępowanie w celu ustalenia, czy można uznać skarżącego za działającego w dobrej wierze przy pobieraniu nienależnych płatności, a więc czy można wobec niego zastosować korzystniejszy, czteroletni okres przedawnienia obowiązku zwrotu tych płatności. Zwrócić należy uwagę, iż pojęcie dobrej wiary użyte w przywołanych przepisach należy oceniać przy uwzględnieniu zachowania rolnika w kontekście zaciągniętych przez niego zobowiązań, w tym wiążących go obowiązków informacyjnych względem organów. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż przyznanie wsparcia np. płatności ONW nie jest dobrodziejstwem związanym jedynie z faktem posiadania gruntów rolnych. Wsparcie tego rodzaju należy się za realizację określonych celów, stawianych przez prawodawcę unijnego i polskiego, przy zachowaniu wymagań łączących się z danym wsparciem. Inaczej mówiąc, pomoc ONW to nie jest wsparcie należne każdemu producentowi rolnemu, który posiada grunty rolne, a takiemu, który zobowiąże się do prowadzenia określonej polityki rolnej i podporządkuje się wymaganiom, również tym formalnym (np. informacyjnym), które nałożył na niego prawodawca. Wymogiem tego rodzaju jest niewątpliwie informowanie o każdej zmianie podmiotowej po stronie producenta rolnego dzierżącego grunt rolny. Zobowiązanie co do tego producent rolny przyjmuje składając wniosek o płatności. Przepisy prawa przewidują sytuacje, gdy z przyczyn niezależnych od producenta rolnego możliwe jest zwolnienie od obowiązku zwrotu płatności mimo przerwania realizacji programu, w tym przypadku jest to wskazany przez Sąd I instancji przepis § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie płatności ONW. Jednak skorzystanie z tego dobrodziejstwa uwarunkowane jest stosownym zawiadomieniem ARiMR przez producenta rolnego, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło w wymaganym trybie i terminie. Producent rolny podpisując przy składaniu wniosku oświadczenie o znajomości zasad korzystania ze środków pomocowych i zobowiązanie do stosowania się do tych zasad nie może skutecznie powoływać się na ich nieznajomość. Należy też zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zmianami, dalej: Ustawa o w.r.o.w) wprowadzają w art. 21 tej ustawy szczególne, w stosunku do przepisów wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, regulacje dotyczące procedowania w sprawach płatności dla rolników. Zgodnie z art. 21 ust 1 tej ustawy do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Takie szczególne odstępstwa wprowadzają w szczególności przepisy art. 21 ust 2 i art. 21 ust. 3 ustawy w.r.o.w. Zgodnie z art. 21 ust. 2, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 3 ustawy w.r.o.w. strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że organ udziela stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, ale tylko na ich żądanie (art. 21 ust. 2 pkt 3). Dlatego też oceniając kwestię dobrej wiary skarżącego organy i Sąd I instancji mogły się opierać na dowodach wskazywanych przez skarżącego. Skarżący nie wykazywał zaś niemożliwych do pokonania przeszkód do dokonania terminowego zawiadomienia ARiMR o niemożności kontynuowania programu. Sąd I instancji właściwie rozważył tak rozumianą kwestię dobrej wiary skarżącego w oparciu o całokształt materiału dowodowego i zaakceptował takie samo stanowisko organów w tej sprawie, nie dopatrując się tym samym podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Należycie przy tym uzasadnił swoje stanowisko, przedstawiając stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowisko stron, wyjaśniając należycie podstawę prawną rozstrzygnięcia. Tym samym za nieuzasadnione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a Przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym właściwie zastosował przepisy art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2011 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Nr 796/2004, uznając że wobec ustalenia braku dobrej wiary skarżącego w rozumieniu wyrażonym w tych przepisach, brak było podstaw do zastosowania przewidzianego w nich jako odstępstwo od zasady 10 letniego przedawnienia, czteroletniego terminu przedawnienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.