I FZ 336/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 511/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 511/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przyznania A. S. (dalej: skarżący) prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 marca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, podkreślając wyjątkowość instytucji prawa pomocy, jak i to, że ciężar wykazania spełniania ustawowych przesłanek w tym zakresie ciąży na wnioskodawcy, uznał, iż w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie sąd zaznaczył, że dochody skarżącego oraz jego żony kształtują się na bardzo wysokim poziomie – łączny dochód za 2013 r. wyniósł 980 000 zł. Przy tak znacznych dochodach koszty utrzymania, które skarżący określił na kwotę ok. 5 000 zł miesięcznie, pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nadto sąd zwrócił uwagę, że skarżący posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości: w G. dom o powierzchni 480 m², mieszkanie o powierzchni 63 m² oraz dwie kamienice, o powierzchni 1200 m² i 900 m², w Z. dom o powierzchni 120 m², a w G. mieszkanie o powierzchni 68 m². Wysokość uzyskiwanych dochodów oraz fakt posiadania znacznego majątku nieruchomego wyklucza zdaniem sądu możliwość zaliczenia skarżącego do grona osób ubogich, z myślą o których stworzona została instytucja prawa pomocy. Sąd wskazał też, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów, w kwocie 15 000 zł miesięcznie, nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawne nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na uznaniu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej (zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym), wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że spełnia przesłanki konieczne do skorzystania z tej instytucji. Przede wszystkim trudno dostrzec, na czym w ocenie skarżącego miałby polegać popełniony przez sąd pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych. Autor zażalenia nie przedstawił żadnego toku rozumowania mającego potwierdzić jego tezę, że błędne było uznanie przez sąd, iż koszty sądowe w sprawie może ponieść osoba fizyczna, w której majątku znajdują się dwa domy, dwa mieszkania i dwie kamienice, wraz ze współmałżonkiem osiągająca dochody wynoszące blisko milion złotych rocznie (ponad 80 000 zł dochodu miesięcznie na 4-osobową rodzinę). Przedstawione w formularzu PPF dane świadczą o dobrej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny (dochody gospodarstwa domowego skarżącego wielokrotnie przewyższają dochód przeciętny – według danych GUS-u w 2013 r. w gospodarstwach domowych ogółem przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę ukształtował się na poziomie 1 299 zł, por. wyniki badań GUS, informacja sygnalna z dnia 26 maja 2014 r., Sytuacja gospodarstw domowych w 2013 r. w świetle wyników badania budżetów gospodarstw domowych) i nie dają podstaw do wniosków przeciwnych do tych wyciągniętych przez sąd pierwszej instancji. Przy tak znacznych dochodach i majątku nawet koszty utrzymania w wysokości 5 000 zł miesięcznie i koszty spłacanych kredytów w wysokości łącznie 15 000 zł, nie powinny spowodować sytuacji, w której skarżący nie będzie w stanie wygospodarować środków koniecznych na uiszczenie kosztów sądowych w związku ze wszczętym przez siebie postępowaniem sądowoadministracyjnym. Argumentów pozwalających na podważenie takich wniosków nie zawierał ani wniosek skarżącego, ani zażalenie, a – jak już wskazano wyżej – to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania spełniania ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że w każdym przypadku, w którym wnioskodawca ma możliwość wygospodarowania we własnym zakresie środków na poniesienie kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. Podsumowując powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne stwierdzenie, że skoro to do skarżącego należało wykazanie, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z instytucji prawa pomocy, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał, prawidłowa jest konkluzja sądu pierwszej instancji o niewykazaniu spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.