II SA/Bd 351/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień dla wdowy po kombatancie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Szefa Urzędu do Spraw [...] (zwany dalej "Szefem UdSKiOR"), na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. Nr 42, poz. 400; z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o kombatantach") odmówił przyznania skarżącej T. L. uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 ustawy o kombatantach. Organ wskazał, że skarżąca ubiega się o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie po zmarłym E. L. Zmarły mąż posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane przez b. ZBoWiD Zarząd Wojewódzki we W. Organ ustalił, że jednostki KBW, w których służył mąż skarżącej w okresie od 13 listopada 1946 r. do 9 września 1948 r. brały udział w walkach zbrojnych z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową oraz innymi ugrupowaniami. Informacja, że mąż skarżącej brał osobiście udział w walce z "bandami" znajduje się w 12 punkcie deklaracji członkowskiej ZBoWID oraz życiorysie. Organ podniósł, że w myśl art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach uprawnienia, o których mowa w ust. 2 tegoż przepisu przysługują wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Mając na uwadze poczynione ustalenia oraz treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach Szef UdSKiOR stwierdził, że mąż skarżącej brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, co oznacza że skarżąca nie może nabyć uprawnień po zmarłym mężu. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca podniosła, iż jej mąż do śmierci posiadał uprawnienia kombatanckie i okoliczność ta nie była kwestionowana. Pośmiertne weryfikowanie jest niezrozumiałe, tym bardziej że mąż był weryfikowany w 1996 r. i otrzymał zaświadczenie z Urzędu do Spraw [...] nr [...]r. Odwołująca wskazał ponadto, że jej mąż był zmobilizowany do Wojska Polskiego, został skierowany do Jednostki Wojskowej [...], do której sam nie wstępował, tylko znalazł się tam z poboru i został włączony na podstawie rozkazu przełożonych pod groźbą kary dożywotniego więzienia lub kary śmierci. Jednostka wojskowa męża została skierowana do walk z UPA. Nie można powinności żołnierskich w czasie akcji bojowych traktować jako działań śledczo – operacyjnych. Decyzją z dnia [...] Szef UdSKiOR utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]r. Organ podtrzymał swoje stanowisko, że w przypadku zmarłego męża skarżącej zachodzi przesłanka pozbawienia go uprawnień kombatanckich stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lic. c) ustawy o kombatantach, co w konsekwencji powoduje brak możliwości przyznania uprawnień skarżącej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, które w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet gdyby okoliczności faktyczne mające lec u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane. Organ stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że z punktu wymagań stawianych przez ustawę o kombatantach fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma przy tym znaczenia, że odział w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z bandami o charakterze kryminalnym lub z oddziałami UPA. Jak wynika z akt ZBoWiD, zmarły mąż skarżącej pełnił służbę w 15 Pułku KBW [...] i I Brygadzie KBW mp. [...]. W swojej deklaracji członkowskiej ZBoWiD wskazał, że ramach służby w KBW brał udział w walkach z bandami UPA ([...]) oraz z bandą [...]. Z "Informatora o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944 – 1956 (wydawnictwo Retro, Lublin 1993 r.) wynika, że kryptonim Las należał do organizacji Wolność i Niepodległość. W oparciu o powyższą deklarację członkowską i zaświadczenie z WKU [...] Zarząd Wojewódzki ZBoWiD we [...] przyznał mężowi skarżącej uprawnienia kombatanckie "z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej od 13 listopada 1946 r. do 9 września 1948 r." Organ wskazał na informację uzyskaną od IPN (pismo z dnia 31 października 2014 r.), że pułk KBW mp. [...],1 Brygada KBW mp [...] w okresie pełnienia służby przez męża skarżącej brały udział w walkach m.in. z oddziałami poakowskiego podziemia, Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Narodowymi Ziłami Zbrojnymi i UPA. Organ dostrzegł, że w aktach sprawy znajduje się "Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych" z 17 maja 1996 r. Analiza treści protokołu każe uznać, że nie jest on decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. W dokumencie tym nie wskazano podstawy prawnej wydania rozstrzygnięcia. Protokół może być co najwyżej rozpatrywany w kategoriach dokumentu utrwalającego określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Zaświadczenie o uprawnieniach kombatanckich wydane przez Urząd do Spraw [...] wydane na podstawie ww. protokołu obrazowało jedynie stan akt sprawy, utrwalało określoną czynność prowadzoną w toku postępowania. Wobec organ stwierdził, że w stosunku do męża skarżącej nie było przeprowadzone postępowanie weryfikacyjne zakończone decyzją przyznającą uprawnienia kombatanckie. W skardze do sądu administracyjnego T. L. zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 22 ust. 1, art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach poprzez uznanie, że jej zmarły mąż stracił pośmiertnie uprawnienia kombatanckie w sytuacji, kiedy nie było ani faktycznych ani prawnych przesłanek do takiego ustalenia. Skarżąca podkreśliła, że jej mąż był weryfikowany w 1996 r. i otrzymał zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, zaświadczenie potwierdzające jego uprawnienia kombatanckie. Skarżąca wskazała, że jej mąż spełniał przesłanki uznania za kombatanta, określone w art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Skarżąca zakwestionowała także ustalenia organu podnosząc, że z przesłanych przez IPN dowodów wynika wprost, że nie odnaleziono akt, na podstawie których byłoby możliwe potwierdzenie osobistego udziału jej męża w prowadzonych walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową oraz innymi ugrupowaniami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą decyzji Szefa Urzędu do Spraw [...] był art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Przepis art. 20 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach wymienia rodzaje uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych. Ustęp 3 tego artykułu stanowi z kolei, że uprawnienia, o których mowa w ust. 2 przysługują również wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Z kolei w myśl art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej, bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Według ustępu 2 pkt 4 lit. c ustawy uprawnienia, o których mowa w ust. 1, nie przysługują między innymi osobie, która w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełnia służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Pozbawienia uprawnień kombatanckich dotyczy przepis art. 25 ust 2 ustawy o kombatantach. Wypowiada się on wprost o pozbawieniu uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych, a nie wdów po nich. Słusznie jednak organ podkreśla, że uprawnienia wdowy po kombatancie nie mają charakteru pierwotnego. Są to uprawnienia pochodne. Zależą od istnienia tych pierwszych i braku przesłanek do pozbawienia uprawnień pierwotnych. Istotą praw pochodnych jest to, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym nie tylko istnienie prawa pierwotnego rodzi uprawnienie pochodne, ale także nie będzie istniało prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. W konsekwencji, dla ustalenia uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie kluczowym jest ustalenie, czy uprawnienia kombatancie przysługiwałyby nadal żyjącemu kombatantowi, czy też istniejący stan faktycznych uzasadniałby ich negatywną weryfikację. Stwierdzenie, iż zmarły kombatant winien być pozbawiony uprawnień kombatanckich uniemożliwia przyznanie uprawnień wdowie po kombatancie. Należy podkreślić, że pozbawienie uprawnień kombatanckich nie jest oznaką dyskryminacji, lecz odmową przyznania szczególnych przywilejów, czyli powrotem do statusu "zwykłego obywatela" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 lipca 2008r., sygn. akt II SA/Op 177/08, a także uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992, sygn. akt II UZP 7/91 i wyrok SN z 6 kwietnia 1995, III ARN 9/95). Takie rozumowanie musi dotyczyć także osób powołujących się na uprawnienia pochodne. Analizując zastosowany wobec skarżącej jako podstawa prawna odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, trzeba także zwrócić uwagę, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego był wojskowo – policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi oraz że służba w KBW była służbą w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy należy interpretować rozddzielnie, ten kierunek w orzecznictwie NSA został wyraźnie zaznaczony (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1126/04 oraz powołane tam orzecznictwo, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2529/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie przyjmował, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Wobec powyższego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zasadnie organ uznał, że zaistniały przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich zmarłego męża skarżącej. Zarzucany przez skarżącą brak wykazania przez organ na podstawie zebranych w toku postępowania weryfikacyjnego dokumentów osobistego udziału zmarłego męża skarżącej w walkach z niepodległościowym podziemiem nie może mieć znaczenia, skoro sam fakt takiej służby w KBW nawet niedobrowolny, powoduje utratę uprawnień kombatanckich (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 185/12). W przedmiotowej sprawie w sposób zgodny z prawem organ ocenił, iż skarżący służył w oddziale KBW, uczestnicząc w wykonywaniu zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Świadczą o tym nie tylko oświadczenie męża skarżącej w związku ze złożonym wnioskiem o przyznaniu mu uprawnień kombatanckich, ale także wyniki kwerendy archiwalnej w zasobie BUiAD IPN (k. 31 – 37 akt administracyjnych) wskazujące na wielokrotny udział oddziału, w którym służył mąż skarżącej, w walkach zbrojnych z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, byłymi członkami AK, Narodowymi Siłami Zbrojnymi i innymi organizacjami niepodległościowymi. Niezasadnie skarżąca podnosi jakoby jej zmarły mąż był już poddany procedurze weryfikacyjnej, w której potwierdzono jego uprawnienia kombatanckie. Tak jak wskazał organ – w aktach sprawy znajduje się jedynie protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych, który nie nosi cech decyzji administracyjnej rozstrzygającej o uprawnieniach męża skarżącej jako kombatanta. Należy też podkreślić, że w niniejszej sprawie przesłanką uznania, iż zmarły mąż skarżącej, gdyby żył, nie zachowałby uprawnień kombatanckich, było stwierdzenie, iż zachodzi sytuacja wskazana w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Możliwość utraty uprawnień kombatanckich z powodu zaistnienia sytuacji wskazanej w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o kombatantach, a nie wskazany przez skarżącą art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Tylko ten ostatni przepis przewiduje, że w pewnych przypadkach możliwe jest zachowanie uprawnień nabytych wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a takiego zastrzeżenia nie zawiera. Branie udziału, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje zatem utratę uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu zostały one przyznane. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.