II SA/Lu 5/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie zwrotu należności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpatrzeniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...] o odmowie zmiany – na podstawie art. 154 § 1 i 2 oraz art. 155 k.p.a. – decyzji własnej z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...], ostatnio zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], poprzez odstąpienie w całości od żądania zwrotu należności powstałej na rzecz gminy – Miasta B. z tytułu wnoszenia zastępczo opłat za pobyt R. K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od dnia [...] grudnia 2008 r. do dnia [...] stycznia 2011 r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. organ I instancji – po rozpatrzeniu wniosku M. K. – odmówił odstąpienia od żądania zwrotu w całości należności na rzecz gminy – Miasta B. z tytułu ponoszenia zastępczo opłat za pobyt R. K. (byłego męża wnioskodawczyni) w Domu Pomocy Społecznej w [...], za okres od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2011 r. wynoszącej [...] zł i jednocześnie odstąpił od żądania zwrotu części tej należności w wysokości [...] zł, rozkładając pozostałą kwotę na 119 rat po [...] zł miesięcznie. W dniu [...] kwietnia 2013 r. M. K. złożyła wniosek o zmianę tej decyzji na podstawie art. 154 i 155 k.p.a. i odstąpienie w całości od żądania zwrotu tej należności, wskazując na znaczne pogorszenie się jej stanu zdrowia i drastyczny wzrost wydatków bieżących związanych z ogrzewaniem mieszkania. Wyjaśniła, że jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji, a źródłem jej utrzymania jest świadczenie rentowe w zbiegu z emeryturą w wysokości [...] zł oraz dochód z tytułu posiadania użytków rolnych w wysokości [...] zł. Wskazała, że systematycznie leczy się z powodu wielu schorzeń przewlekłych (astma oskrzelowa, nadciśnienie tętnicze, małopłytkowość z uogólnioną skazą krwotoczną, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, żylaki kończyn dolnych i depresję), a ostatnio jej stan się pogorszył co zwiększyło wydatki na leczenie do kwoty [...]zł. Wyjaśniła także, że spłaca ponadto kredyt zaciągnięty w 2008 r. na remont budynku, w którym zamieszkuje i ponosi koszty jego bieżącego utrzymania, a ponieważ wcześniej wydatkowała już wszystkie oszczędności musiała pożyczyć pieniądze od syna. Organ I instancji odmawiając uwzględnienia wniosku i zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. (zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r.), poprzez odstąpienie w całości od żądania zwrotu należności wynoszącej aktualnie [...] zł wskazał, że M. K. jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymującą się ze świadczenia rentowego w zbiegu z emeryturą w wysokości [...] zł, jej stałe wydatki w marcu 2013 r. wyniosły [...] zł, a więc pozostawała jej kwota [...]zł. Ponadto wnioskodawczyni z dniem [...] lutego 2013 r. nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego, który aktualnie wynosi [...] zł, a zatem jej łączny dochód miesięczny wynosi [...] zł. Zdaniem organu I instancji za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny, ani szczególnie uzasadniony interes strony. Wnioskodawczyni posiada bowiem znaczny dochód i ma możliwość uiszczenia należności. W odwołaniu M. K. podnosiła, że koszt ogrzewania jej mieszkania wynosi obecnie [...] zł miesięcznie. Zarzuciła, że w wywiadzie środowiskowym nie ujęto wszystkich ponoszonych przez nią wydatków na środki higieny osobistej, znacznie wyższych niż przeciętne, a także wydatków na zakup obuwia ortopedycznego i żywności. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając ustalenia i stanowisko tego organu. Kolegium w uzasadnieniu wyjaśniło, że M. K. ma [...] lata, jest osobą niepełnosprawną (II grupa inwalidzka), samotnie gospodarującą, legitymującą się od dnia [...] marca 2013 r. także orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym terminowo do [...] marca 2015 r. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w zbiegu z emeryturą w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest właścicielką użytków rolnych o pow. [...] ha przeliczeniowych. Ma dwoje dzieci, w tym syna, który pomaga jej finansowo i dowozi do poradni specjalistycznych i lekarzy. Leczy się systematycznie z powodu schorzeń przewlekłych: astma oskrzelowa, nadciśnienie, małopłytkowość z uogólnioną skazą krwotoczną, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego, żylaki kończyn dolnych, depresja. Wymaga pomocy w wykonywaniu czynności domowych, a pomoc ta może być jej udzielona przez syna i wnuki. Kolegium stwierdziło jednocześnie, że M. K. nie udokumentowała, by jej miesięczne wydatki na leczenie wynosiły [...] zł, gdyż przedłożone rachunki opłacano na przestrzeni 3 miesięcy i obejmują znaczne ilości preparatów farmaceutycznych wydawanych bez recepty, dotyczących schorzeń przejściowych np. Gripex, Ibuprom Zatoki, Tabcin, Grypolex, Fervex, Tantum Verde, Cerutin, Paracetamol, krople do nosa, syropy, zioła, a także Skrzypo Vita Włosy Skóra Paznokcie, Doppelherz na włosy, a więc nie są związane bezpośrednio ze schorzeniami, na które wnioskodawczyni leczy się systematycznie. Wnioskodawczyni obejmując wskazaną kwotą również koszty wizyt lekarskich wskazała jedynie ogólnie na prywatne wizyty lekarskie i związane z nimi koszty podróży, ale nie wykazała w jakich konkretnie gabinetach specjalistycznych udzielono jej porad i jakie przepisano leki. W aktach znajduje się jedynie zaświadczenie lekarskie z gabinetu lekarskiego we F., położonego przy tej samej ulicy, na której mieszka wnioskodawczyni, co nie pozwala na przyjęcie, że poniosła ona koszty dojazdu do lekarza. Natomiast w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji zmieniającej z dnia [...] kwietnia 2012 r. wnioskodawczyni wykazała stałe wydatki na leczenie znacznie niższe, to jest w kwocie [...]zł miesięcznie. Wskazywany przez nią obecnie tak znaczny wzrost wydatków na leczenie nie znajduje uzasadnienia, ani w pogarszającym się jej stanie zdrowia, ani nie został dokumentowany. Wprawdzie wnioskodawczyni uzyskała w dniu [...] marca 2013 r. orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2015 r., jednakże wraz z tym orzeczeniem uzyskała również prawo do dodatku pielęgnacyjnego, który zwiększył jej dochód. O ile więc okresowo mogła ona ponieść większe wydatki na leczenie, to nie ma podstaw do przyjęcia, że tak znaczną kwotę ponosi ona co miesiąc. Nawet jednak przyjmując, że jej wydatki na leczenie wynoszą [...] zł miesięcznie, to kwota jaka jej pozostaje wynosi [...] zł, co umożliwia uiszczenie należności, gdyż wnioskodawczyni dysponuje dochodem 6-krotnie przekraczającym kryterium dochodowe. Kolegium uznało również za niewiarygodne, by wnioskodawczyni ponosiła miesięcznie [...] zł na utrzymanie i ogrzewanie domu o trzech izbach. Stwierdziło bowiem, że w wywiadzie środowiskowym wskazała ona, że na węgiel wydaje [...] zł rocznie, to jest [...] zł miesięcznie, a pozostałe koszty to: gaz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, woda – [...] zł, wywóz śmieci – [...] zł, telefon – [...] zł (łącznie [...] zł). Organ odwoławczy w konsekwencji uznał, że za zmianą decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. nie przemawia słuszny interes, ani interes społeczny, uzasadniający zastosowanie art. 155 k.p.a., dlatego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca M. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium, zarzucając wadliwe ustalenie przez organ jej sytuacji majątkowej. Ponownie wskazała, że w związku z gwałtownym pogorszeniem się jej stanu zdrowia i licznymi schorzeniami znacznie wzrosły jej wydatki na leczenie (do [...] zł miesięcznie) i systematycznie rosną. Wyjaśniła, że powikłania związane ze wzmożonym leczeniem farmakologicznym (zmiany morfologii krwi, wątroby, układu pokarmowego) wynikają z braku wspomagania preparatami pomocniczymi. Dodając do tego koszty dojazdu do lekarzy, w tym gabinetów prywatnych (...) wyszła jej ogólna kwota wydatków z tego tytułu w wysokości [...] zł. Skarżąca podniosła również, że na część zakupów pożyczyła pieniądze od syna, co nie zostało uwzględnione w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] maja 2013 r. W wywiadzie tym nie ujęto też wydatków na środki higieny osobistej, zdecydowanie większych niż u innych osób ze względu na uporczywe moczenia, a także wydatków na zakup obuwia ortopedycznego oraz żywność, co czyni ten wywiad nierzetelnym, a zatem zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Skarżąca załączyła także kolejne zaświadczenie lekarskie potwierdzające jej stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Postępowanie toczyło się w trybie art. 155 k.p.a., który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (...). Zasadnie organy obu instancji uznały, że w sprawie niniejszej za zmianą decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. nie przemawia ani interes społeczny, ani słuszny interes strony. Decyzją tą organ odstąpił od żądania zwrotu części, to jest kwoty [...]zł dotyczącej należności na rzecz gminy – Miasta B. z tytułu ponoszenia zastępczo opłat za pobyt R. K. (byłego męża wnioskodawczyni) w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2011 r. wynoszącej [...] zł, a pozostałą do spłaty należność rozłożył na 119 rat w wysokości po [...] zł miesięcznie. Następnie na wniosek M. K. decyzja ta została w trybie art. 155 k.p.a. zmieniona decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., w związku z pogorszeniem się sytuacji życiowej zobowiązanej do zwrotu należności wnioskodawczyni. Decyzją zmieniającą organ odstąpił o żądania zwrotu kwoty [...]zł, a pozostałą należność rozłożył na 108 rat w wysokości po [...] zł miesięcznie. Obecnie M. K. ponownie domagała się zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. w trybie art. 155 k.p.a., wskazując na dalsze znaczne pogorszenie się jej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Skarżąca podniosła, że znacznie wzrosły jej wydatki na leczenie i wynoszą obecnie [...] zł miesięcznie, a koszt utrzymania i ogrzewania mieszkania wynosi [...] zł miesięcznie. Badając skargę stwierdzić należy, że organy prawidłowo oceniły, iż skarżąca nie udokumentowała tak znacznego wzrostu wydatków, które uniemożliwiłby jej spłacanie miesięcznie kwoty [...]zł (wraz z odsetkami) tytułem należności wynikającej z decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r., zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., co oznacza brak jej słusznego interesu przemawiającego za zmianą ostatecznej decyzji ustalającej należność. W szczególności skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, że jej miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu i gospodarstwa domowego wskazane przez nią szczegółowo w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] maja 2013 r. (woda, wywóz śmieci, telefon, ubezpieczenie, podatek rolny, spłata pożyczki, opał) wzrosły z kwoty ok. [...] zł do [...] zł miesięcznie. Trzeba zwrócić uwagę, że w przeprowadzonym wywiadzie wprost wskazała, że koszt ogrzewania domu (zakupu węgla) wynosi [...] zł rocznie, dlatego słusznie organ za całkowicie nieuzasadnione uznał jej późniejsze wyjaśnienie, że kwota ta jest znacznie wyższa i wraz z pozostałymi kosztami utrzymania domu wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto, pomimo wątpliwości dotyczących wysokości kwoty ponoszonej na leczenie, wskazywanej na [...] zł (ze względu na brak wiarygodnych dowodów dotyczących np. kosztów opłaconych prywatnych wizyt lekarskich, dojazdów, kosztów zrealizowanych recept lekarskich obejmujących zalecane przez lekarza leki), organ uwzględnił tę kwotę należycie ustalając, że łączna miesięczna kwota wydatków skarżącej wynosi ok. [...] zł, a zatem po jej uiszczeniu skarżącej z dochodów pozostaje do dyspozycji kwota ok. [...] zł miesięcznie, która umożliwia jej spłatę należności miesięcznej w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Skarżąca wprawdzie podniosła, że wydatki, które uwzględnił organ nie objęły środków higieny osobistej, znacznie wyższych niż przeciętne, a także wydatków na zakup obuwia ortopedycznego i żywności, to jednak nie powoduje to wadliwości zaskarżonej decyzji. Jak bowiem wyjaśniono, decyzja ta została wydana na podstawie art. 155 k.p.a., a więc w trybie nadzwyczajnym i dotyczy ostatecznej decyzji, która – w świetle tego przepisu – może być zmieniona wyłącznie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny, bądź słuszny interes strony, a takich skarżąca nie wykazała. Zmiana ostatecznej decyzji w tym trybie ma charakter wyjątkowy. O słusznym interesie strony mogą więc decydować wyłącznie takie późniejsze okoliczności jej dotyczące, że wykonanie pierwotnej decyzji naraziłoby ją na znaczną i nieusprawiedliwioną dotkliwość. Zwykle więc będą to okoliczności nadzwyczajne, nieprzewidywalne (np. śmierć kogoś bliskiego, nagła i zagrażająca życiu choroba). Natomiast okresowe pogorszenie się sytuacji życiowej albo przejściowy, bądź nawet stały (związany z ogólną sytuacją gospodarczą) wzrost wydatków, nie stanowi takich okoliczności, przez co nie uzasadnia też słusznego interesu strony, przemawiającego za zmianą decyzji ostatecznej na podstawie art. 155 k.p.a., zwłaszcza, że skarżąca korzysta również z pomocy rodziny (syna). Za zmianą decyzji w tym trybie nie przemawia tym bardziej interes społeczny, skoro należność dotyczy środków gminy, a więc środków publicznych. Z przytoczonych względów, skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku.