I FZ 317/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 749/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2004r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt: III SA/Wa 749/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. S. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że z związku ze złożoną skargą do Sądu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, skarżąca na urzędowym formularzu PPF złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że z uwagi na zaskarżoną decyzję ma zajęte rachunki bankowe i wierzytelności. Podniosła, że koszty życia i funkcjonowania nie pozwalają jej na dodatkowe ponoszenie kosztów w sprawie, która spowodowała jej sytuację finansową i życiową. Ponadto ze złożonego wniosku wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwiema córkami, posiada mieszkanie o powierzchni 168 m² i uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 3.000 zł, natomiast dochód męża wynosi 8.000 zł. Pismem z dnia 22 kwietnia 2015 r. skarżąca została wezwana do nadesłania, w terminie 7 dni, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo otrzymania pisma przez pełnomocnika skarżącej w dniu 11 maja 2015 r., z obowiązku nadesłania informacji skarżąca się nie wywiązała. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto zaakcentował, że skorzystał on z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") i wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej, a wezwanie to precyzyjnie określało jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty powinny zostać przedstawione. Jednak do dnia wydania postanowienia skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu Sądu co oznaczało, zdaniem Sądu, że nie mógł on w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącej. Tym samym nie mógł stwierdzić, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. Podniosła, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest błędne, bowiem Sąd nie dokonał prawidłowego rozpoznania całości materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnił wykazanej przez skarżącą we wniosku ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżąca powtórzyła informacje podane we wniosku, zgodnie z którymi wobec jej osoby wystawione został tytuły wykonawcze na kwotę 500.000,00 zł, a wpisy sądowe uiszczone w 14 sprawach ze skarg przed WSA w Warszawie pochłaniają jej całe oszczędności. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwiema córkami, którego utrzymanie wymaga ponoszenia wydatków obejmujących całe jej bieżące dochody. Nadto podniosła, że zarzut niewypełnienia wezwania Sądu wydaje się nieuzasadniony, z uwagi na brzmienie art. 255 P.p.s.a., który zobowiązuje stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dopiero po zbadaniu przez Sąd oświadczenia zawartego we wniosku i następczym wezwaniu strony do przedłożenia dodatkowych oświadczeń, wyłącznie jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na argumentację Sądu pierwszej instancji zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, warto również przypomnieć, że jeśli oświadczenie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Więc to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji po wykorzystaniu trybu wynikającego z art. 255 P.p.s.a trafnie przyjął, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego przez nią postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Umknąć uwadze nie może, że pomimo wezwania Sądu do nadesłania m.in. zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania, skarżąca uchyliła się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jej sytuację majątkową. Powyższe zaś uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji w pełni zweryfikować możliwości finansowe strony pozbawiając go tym samym możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jej sytuacji materialnej. Trafnie również Sąd ten zaakcentował, że subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się jedynie do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie takiego wniosku. Pamiętać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a postanowił jak w sentencji.