I SA/Sz 127/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. i W. Spółka komandytowa z siedzibą w Sz. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik T. Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku A. E. S. z o.o. w S. na podstawie tytułu wykonawczego, tj. wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 22.10.2008 r. o sygn. akt [...] dotyczącego należności J. i W. S. K. w S. Przedmiotowy tytuł wykonawczy przekazany został przez komornika sądowego na skutek rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do zajętej wierzytelności z rachunku bankowego. Postanowieniem z 18.03.2009 r. sygn. akt[...] , Sąd Rejonowy S.-P. i Z. wyznaczył Naczelnika T. Urzędu Skarbowego w S. do dalszego łącznego prowadzenia obu egzekucji w trybie dla niego właściwym. W toku egzekucji organ egzekucyjny dokonał w dniu 07.06.2010 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego i następnie w dniu 04.04.2011 r. zajęcia ruchomości. Postanowieniem z dnia 28.04.2011 r. sygn. akt[...] , Sąd Rejonowy w S. Wydział [...] G. ogłosił upadłość ww. dłużnika z możliwością zawarcia układu oraz wezwał wierzycieli upadłego do zgłoszenia swoich wierzytelności w terminie miesiąca od daty ukazania się obwieszczeń o ogłoszeniu upadłości. Postanowieniem z dnia 04.07.2011 r. nr [..] , organ egzekucyjny zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Wskazane wyżej postanowienie Sądu z 28.04.2011 r. zostało zmienione postanowieniem z 06.03.2012 r. sygn. akt [...] na postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika obejmujące likwidację majątku upadłego. W związku z tym organ egzekucyjny postanowieniem z 12.07.2012 r. nr [...] umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, a następnie zawiadomieniem z 29.11.2012 r. poinformował wierzyciela o wysokości naliczonych kosztów egzekucyjnych. Naczelnik T. Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia 15.10.2014 r. nr [...] , obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 03.11.2014 r. W zażaleniu na to postanowienie organu egzekucyjnego wierzyciel wniósł o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Zdaniem wierzyciela, nie zachodzą przesłanki uzasadniające obciążenie go kosztami egzekucyjnymi i organ nie wykazał niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego. Wskazał też, że obowiązek uiszczenia kosztów powstał jeszcze przed ogłoszeniem upadłości zobowiązanego, a zmiana trybu ogłoszonej upadłości nie zwalniała organu z dochodzenia należnych kosztów. Powołując się dalej na czas, jaki upłynął od ogłoszenia upadłości, tj. od kwietnia 2011 r., podał, że w chwili obecnej nie ma nawet możliwości uzyskania od zobowiązanego tych kosztów poprzez zgłoszenie ich do masy upadłości. Dyrektor Izby Skarbowej w S. po rozpatrzeniu sprawy na skutek zażalenia wierzyciela, postanowieniem nr [...] z dnia 15.12.2014 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 146 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361) – zwane dalej: P.u.n. - postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Przytaczając przepisy art. 64c § 1-4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619) – dalej: u.p.e.a. – organ II instancji stwierdził, że uwzględniając przepis art. 146 ust. 1 P.u.n., w związku z ogłoszeniem upadłości zobowiązanego koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a zatem należało zastosowanie będzie miał art. 64c § 4 u.p.e.a, w myśl którego, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08.03.2006 r. sygn. akt II FSK 400/05, organ wskazał, umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 P.u.n., oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego (obciążenie kosztami) mogło bowiem nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela (art. 64c § 5 i § 6 u.p.e.a.). Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym. Organ II instancji zauważył też, że jakkolwiek upłynął okres ponad dwóch lat od ogłoszenia upadłości i umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak zwłoka ta pozostaje bez wpływu na możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, z uwagi na zmianę sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. Równocześnie, odnosząc się do składowych opłat za czynności egzekucyjne jakimi obciążono wierzyciela, organ II instancji po dokonaniu analizy okoliczności faktycznych sprawy oraz regulacji prawnych stwierdził, że przepisy art. 64 § 1 pkt 5 oraz § 9 pkt 4 u.p.e.a. są podstawą do naliczenia opłaty za zajęcie ruchomości dokonane przez organ egzekucyjny w dniu 04.04.2011 r. (co zostało udokumentowane protokołem zajęcia ruchomości). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. i W. Sp. K. - reprezentowana przez radcę prawnego – zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64c § 4 w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a., wobec przyjęcia podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela, - naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., wobec zaniechania rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela, b) art. 12 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez uchybienie obowiązkowi wnikliwego działania w sprawie. Podnosząc takie zarzuty Skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego, - zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, - na zasadzie art. 61 § 2 p.p.s.a o wstrzymanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. wykonania zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi Skarżąca stwierdziła, że argumentacja organów obu instancji nie zasługuje na uwzględnienie, już z tego względu, że nie znajduje oparcia w żadnych powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Nie wynika ona w szczególności z art. 64c § 4 u.p.e.a., ponieważ w przepisie tym jest mowa o możliwości obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela w przypadku, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Nie wskazano jednak w tym przepisie dodatkowej przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami w przypadku ogłoszenia upadłości likwidacyjnej w stosunku do zobowiązanego. Oznacza to, że tylko w przypadku gdy organ wykaże, iż koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, powstaje możliwość obciążenia kosztami wierzyciela. Takie określenie przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami wyklucza jakikolwiek automatyzm w obciążaniu wierzyciela kosztami czy też możliwość przyjęcia w pewnych okolicznościach uprawnienia do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Przyjęta przez organ wykładnia art. 64c § 4 u.p.e.a. stawiałaby w uprzywilejowanej sytuacji organ a pogarszałaby i tak już niekorzystną, sytuację wierzyciela. Skoro bowiem wierzyciel dochodzi swoich należności w postępowaniu egzekucyjnym, oznacza to, iż zobowiązany nie spełnił świadczenia dobrowolnie. Zgodnie zaś ze stanowiskiem organu II instancji, ogłoszenie wobec zobowiązanego upadłości likwidacyjnej powoduje zaprzestanie dochodzenia kosztów postępowania egzekucyjnego od zobowiązanego i obciążenie wierzyciela kosztami tego postępowania. Przy takiej wykładni, nie dość że wierzyciel nie uzyskał, i już nie uzyska, należnego mu od zobowiązania świadczenia, to jeszcze poniesie dodatkowe koszty postępowania egzekucyjnego, bez obowiązku wykazania przez organ egzekucyjny, że nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Tym bardziej nie można przyjąć, tak jak chciałby tego organ, iż koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, bez obowiązku wykazania tejże niemożności ściągnięcia przez organ wobec tego, że ogłoszenie upadłości miało miejsce w kwietniu 2011 r., natomiast organ obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w październiku 2014 r. W chwili obecnej wierzyciel nie ma więc nawet możliwości uzyskania od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego toczącego się ponad dwa lata temu, chociażby poprzez zgłoszenie tych kosztów do masy upadłości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Po dokonanej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie to nie narusza prawa. Wskazać należy, że w myśl art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a (tj. pobierane przez organ egzekucyjny opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne) wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Zgodnie natomiast ze wskazanym § 4 tego artykułu: "Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a." – wskazane w tym przepisie zastrzeżenia nie mają znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do § 5-7 omawianego artykułu: "§ 5. Egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne. § 6. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. § 7. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.". Wskazać też należy, że zgodnie z art. 146 § 1 P.n.u., postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Odnosząc taki stan prawny do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że zasadnie w zaskarżonym postanowieniu organ uznał, że skoro zgodnie z art. 146 ust. 1 P.n.u. postępowanie egzekucyjne umarza się po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, to w związku z ogłoszeniem upadłości zobowiązanego w trakcie tego postępowania koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego. W takiej sytuacji – w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a. – koszty takie pokrywa wierzyciel. Również Sąd podziela przytoczony w zaskarżonym postanowieniu pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 08.03.2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, że: "Z wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a. zasady, w kontekście § 5 art. 64 u.p.e.a., wynika jedynie, że organ egzekucyjny ma prawo ściągnąć koszty egzekucyjne od zobowiązanego, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela należności pieniężnej (art. 64c § 6 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego (obciążenie kosztami) mogło bowiem nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela (art. 64c § 5 i § 6 u.p.e.a.). Skoro postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu z mocy prawa, to ściągnięcie kosztów przez organ egzekucyjny od zobowiązanego nie jest już możliwe.". Nie można więc podzielić zarzutu skargi, że organ egzekucyjny nie wykazał, iż kosztów egzekucyjnych nie można było wyegzekwować od zobowiązanego. Ta bowiem przesłanka – w stanie faktycznym sprawy – wynika wprost z przytoczonych wyżej przepisów, nie zezwalających organowi na prowadzenie takiej egzekucji kosztów od zobowiązanego. Po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej majątek zobowiązanego ulega podziałowi wg zasad przewidzianych w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego i nie jest możliwe egzekwowanie przez organ egzekucyjny należności wynikających z tytułu wykonawczego, a także kosztów egzekucji prowadzonej przed ogłoszeniem upadłości, skoro nie zostały one wyegzekwowane przed tym zdarzeniem. Podnoszony w skardze znaczny upływ czasu pomiędzy ogłoszeniem upadłości i umorzeniem postępowania egzekucyjnego a obciążeniem Skarżącej kosztami egzekucji nie oznacza jednak, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem wskazywanych przez Skarżącą przepisów prawa materialnego lub przepisów prawa postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypada przy tym zauważyć, że Skarżąca nie wskazuje jednak, w jaki sposób organ egzekucyjny miałby ściągnąć koszty egzekucji od zobowiązanego po prawomocnym ogłoszeniu postępowania upadłościowego połączonego z likwidacją majątku zobowiązanego. Gdyby nawet zarzut skargi dotyczący niewykazania przez organ, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, odnosić do postępowania egzekucyjnego toczącego się przed ogłoszeniem upadłości (i zawieszeniem tego postępowania), to i tak nie miałby on wpływu na ocenę legalności postanowienia o obciążeniu Skarżącej kosztami egzekucji, skoro istotnie – z przyczyn niepodlegających badaniu w przedmiotowym postępowaniu – koszty takie nie zostały wyegzekwowane od zobowiązanego. Z tego też powodu również zwłoka organu egzekucyjnego z obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucji postępowania egzekucyjnego nie mogła być uznana za naruszenie przepisów prawa mające lub mogące mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem organ egzekucyjny po wynikającym z mocy prawa umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie tylko z powodów faktycznych ale również prawnych, nie mógł ściągnąć tych kosztów od zobowiązanego. Badanie, czy przed ogłoszeniem upadłości organ egzekucyjny mógł wyegzekwować koszty egzekucji od zobowiązanego albo czy wskutek ww. zwłoki wierzyciel poniósł szkodę, nie mogło być jednak dokonywane w ramach przedmiotowego postępowania. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - skargę oddalił.