II GZ 172/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Po 351/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo dotyczące pozostawienia wniosku o przyznanie płatności bez rozpoznania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo dotyczące pozostawienia wniosku o przyznanie płatności bez rozpoznania. Sąd I instancji podał, że [...] wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynikało, że został doprowadzony do ubóstwa, pozbawiony godności, zdrowia i dobrego imienia, przez co popadł w zadłużenie i został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazał, że nie posiada dochodu, utrzymuje się z jadłodajni Caritas i korzysta z noclegowni dla bezdomnych. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku. Skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, nie udzielił żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia 12 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Orzekając na skutek sprzeciwu skarżącego WSA w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem z 18 listopada 2015 r., odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro skarżący nie dostarczył wymaganych dokumentów i nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania, to nie było podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Ocena sądu jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca nie wykonał wezwania do przedłożenia dokumentacji obrazującej jego pełną sytuację finansową, co uniemożliwiło Sądowi ocenę prawdziwości złożonych oświadczeń. Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej strony są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy. Stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź - jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych - sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżący nie wykonał tego wezwania. Należy stwierdzić, że WSA w Poznaniu, zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że niewykonanie zarządzenia, uniemożliwiło ocenę stanu finansowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. To na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Informacje zawarte w formularzu nie pozwalają na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego, a w konsekwencji stwierdzenie, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Bierna postawa skarżącego nie pozwoliła na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym jego oświadczenie uznać należało za niewystarczające i budzące uzasadnione wątpliwości. W ocenie NSA, z przedstawionych względów, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.