II GZ 640/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 sierpnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1312/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., odmówił I. Sp. z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca Spółka wzywana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 6.000.000,00 zł , wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 448.672,96 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosiła 56.585,17 zł. Skarżąca podała, że nie posiada rachunku bankowego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono również, że Spółce zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co powoduje niemożność opłacenia wpisu sądowego, natomiast wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Zarządzeniem z dnia 11 maja 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismem z dnia 26 maja 2015 r. wnioskująca poinformowała, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Zdaniem Spółki, "jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia", wobec czego nie nadeśle ona żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając w uzasadnieniu, że ujawnione przez stronę skarżącą dane nie pozwalają na uznanie, że nie jest ona w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W sprzeciwie z dnia 24 czerwca 2015 r. skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r. ponownie wezwano spółkę do udokumentowania swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 26 maja 2015 r. Sąd I instancji podkreślił, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji, treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu byłą niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Została ona zatem wezwana – dwukrotnie – do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W odpowiedzi działający za spółkę prezes zarządu oświadczył, że nie przedstawi żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że taka postawa nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Spółka konsekwentnie odmawia przedstawienia informacji dotyczących aktualnego stanu majątkowego, natomiast przedstawione przez nią dane nie dają podstaw do przyjęcia, że kwota wpisu w wysokości 100 zł przekracza jej możliwości płatnicze. Sąd natomiast nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w sytuacji, gdy uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji I. Sp. z o.o., wniosła o jego uchylenie. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przede wszystkim ze względu na nieprzedstawienie – mimo dwukrotnego wezwania – dokumentów obrazujących sytuację majątkową Spółki. Z tej przyczyny nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi Spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że I. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonania oceny jego wiarygodności. Mimo wezwania z dnia 13 maja 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2015 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.), a także kolejnego wezwania z dnia 8 lipca 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 7 lipca 2015 r.), skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów to jest: 1) dokumentów potwierdzających prowadzone wobec Spółki postępowania egzekucyjne, w szczególności potwierdzające zajęcia egzekucyjne bądź umorzenie prowadzonej egzekucji, 2) aktualnego wykazu środków trwałych Spółki, 3) wyciągów i wykazów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w razie zajęcia rachunku – należało nadesłać dokument potwierdzający zajęcie, ewentualnie zaświadczenie z banku potwierdzające blokadę bądź zamknięcie (likwidację) rachunku, 4) innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić aktualną sytuację materialną Spółki. Brak tych dokumentów uniemożliwiał Sądowi I instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.