II OZ 1076/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 292/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 16 kwietnia 2015 r. S. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 13 lipca 2015 r. przedstawiciel Stowarzyszenia przesłał do Sądu wypełniony urzędowy formularz PPPr, wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, bez sprecyzowania. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu. W zakreślonym terminie, pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. W sprzeciwie sprecyzowało, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych w części, ponad wpis sądowy. Postanowieniem z 15 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z całości informacji zawartych w aktach sprawy i dotyczących sytuacji majątkowej Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych, nie ma konta bankowego, nie ma żadnego majątku, akcji, udziałów, obligacji i ruchomości. Działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Jedyne środki stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze składek członkowskich, które nie są obowiązkowe. Stowarzyszenie wskazało na dodatkowe okoliczności związane z kosztami: prowadzenie innych spraw sądowo-administracyjnych. Sąd stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, źródłami powstawania majątku Stowarzyszenia są składki członkowskie, dotacje, dochody z własnej działalności gospodarczej, dochody z ofiarności publicznej, darowizny (§ 20). Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, że nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Z wniosku wynika również, że jedyne środki stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze składek członkowskich, które to składki nie są obowiązkowe. W takiej sytuacji przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy nie jest możliwe, bowiem prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Zażalenie na postanowienie z 15 września 2015 r. wniosło Stowarzyszenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.: dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zażalenie podlega oddaleniu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.