II OSK 752/16

Dnia 21 grudnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Mirosław Gdesz /spr./ Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Po 428/15 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [..] nr [..] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nadania działki oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 10 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Po 428/15 oddalił skargę M. D. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z [..] nr [..] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nadania działki. Wyrok powyższy został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [..] nr [..] Starosta Chodzieski działając na podstawie art. 118 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.; dalej uusr) odmówił skarżącej nieodpłatnego nadania działki nr 227, położonej w Z., na rzecz skarżącej wskazując, że stanowi ona własność osób trzecich tj. E. i J. G.. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 13 lutego 2015 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas - Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej Kpa) i art. 118 ust. 2a uusr, utrzymało w mocy ww. decyzję Starosty, podzielając w pełni ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organ I instancji. Okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność osób fizycznych, w świetle art. 118 ust. 1 i 3 uusr wyklucza możliwość nieodpłatnego nadania tego gruntu skarżącej. Niemożliwe jest także przyznanie innej działki jako nieruchomości zamiennej. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że dowiedziała się od sąsiadów o zmianie właściciela działki nr [..]. Tym samym w ocenie skarżącej została ona pozbawiona przysługującego jej prawa do nieodpłatnego dożywotniego użytkowania tego gruntu, co jest bezprawnym naruszeniem umowy z dnia 2 stycznia 1989 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, powołanym na wstępie wyrokiem, powyższą skargę oddalił. Jak wskazał Sąd I instancji, zgodnie z art. 118 ust. 1 ussr, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Jednak zgodnie z art. 118 ust. 3 uusr, regulacji o przekazaniu nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków. Kwestia ta odgrywa istotną rolę w kontekście niniejszej sprawy. Obecnie ww. działka stanowi własność E. i W. G. (k. 13 akt adm. organu I instancji), którzy nabyli własność tej nieruchomości na mocy umowy z 23 lipca 2013 r. Oznacza to w konsekwencji, że w tym przypadku zastosowanie znalazł art. 118 ust. 3 uusr wyłączający możliwość nieodpłatnego nadania własności gruntu przekazanego wcześniej na rzecz Skarbu Państwu. Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania mające wpływ na wynik postępowania: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej Ppsa) w zw. z art. 138 § 1 Kpa poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji, pomimo że Kolegium nie uchyliło powołanej decyzji Starosty Chodzienskiego wydanej z naruszeniem prawa; b) art. 151 Ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez oddalenie skargi pomimo, że zaskarżoną decyzją Kolegium niezasadnie utrzymało w mocy powołaną decyzję Starosty Chodzieńskiego, wydaną z naruszeniem prawa; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 118 ust. 1 i ust. 3 uusr poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji, pomimo że Kolegium niezasadnie stwierdziło, że wobec skarżącej wyłączone jest prawo nieodpłatnego nadania własności gruntu ww. działki; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 134 § 1 Ppsa i art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 1014 ze zm.), poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji, pomimo że skarżącej przysługuje prawa nieodpłatnego nadania własności gruntu ww. działki, albowiem umowa sprzedaży ww. działki na rzecz Ewy i Wacława Grzymskich sporządzona została wadliwie tj. bez uprzedniego powiadomienia skarżącej o sprzedaży jako osobie, której przysługuje pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości. 2. przepisów prawa materialnego: a) art. 118 ust. 1 i 3 uusr poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że wobec skarżącej wyłączone jest prawo nieodpłatnego nadania własności ww. działki; b) art. 29 ust. 1 pktr 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że umowa sprzedaży ww. działki na rzecz E. i W. G. sporządzona została wadliwie tj. bez uprzedniego powiadomienia skarżącej o sprzedaży, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo nieodpłatnego nadania własności gruntu ww. działki. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz przyznanie pełnomocnikowi od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. W rozpoznawanej sprawie, należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, albowiem zasadność zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania jest w bezpośredni sposób powiązana z tymi zarzutami. Pierwszy, a zarazem kluczowy z zarzutów naruszenia prawa materialnego jest całkowicie bezpodstawny i stanowi polemikę z jednoznaczną treścią art.118 ust. 3 uusr. Oczywiste jest, że uwzględnienie wniosku, skarżącej naruszałby prawo własności aktualnych właścicieli danej nieruchomości. Okoliczność, że nieruchomość stanowi własność osób trzecich, wyklucza możliwość wydania decyzji o nadaniu własności takiej nieruchomości, ponieważ Skarb Państwa nie jest już dysponentem takiej nieruchomości. Utrata własności przez Skarb Państwa oznacza niemożliwość zastosowania art. 118 ust. 1 uusr. Nie może więc być mowy w przedmiotowej sprawie o błędnej wykładni tego przepisu przez Sąd I instancji. Natomiast drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego, w ogóle wymyka sie spod kontroli instancyjnej. W świetle art. 1 § 1. ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, i zakres tej kognicji nie obejmuje w świetle art. 3 Ppsa oceny wadliwości umów cywilnoprawnych. Kwestia oceny ważności cywilnoprawnej umowy sprzedaży nieruchomości jak i naruszenia prawa pierwszeństwa przy zbyciu nieruchomości przez Skarb Państwa nie mogły być badane w ramach niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Zarzut niezastosowania art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa jest zatem całkowicie nieuzasadniony. Przechodząc do oceny zarzutów naruszenie prawa procesowego, stwierdzić należy, że wszystkie one dotyczą nieuchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego. Z uwagi na bezzasadność zarzutu naruszenia art. 118 ust. 3 uusr są one zatem chybione. Skoro bowiem w sprawie zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca uwzględnienie wniosku skarżącej, to nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c Pppsa. Ponadto nie mieści się w graniach zarzutu naruszenia prawa procesowego kwestia nieuchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji z uwagi na wadliwości cywilnoprawnej umowy sprzedaży nieruchomości przez Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze NSA, na podstawie art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 Ppsa. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 Ppsa.