III SA/Wa 2520/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) określa, że postanowienie, którego nieważność stwierdzono w pkt 1) nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w G. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. P. z o.o. w G. (dalej jako "Skarżąca" lub "Strona") wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2013 r. za okres wrzesień - listopad 2003 r., podnosząc, że zobowiązanie będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego uległo przedawnieniu z uwagi na upływ 5-letniego terminu liczonego od końca roku, w którym obowiązek powstał oraz że zobowiązanie objęte przedmiotowym tytułem za okres 9-11/2003 r., wygasło w całości na skutek dokonanych wcześniej wpłat na PFRON. Ponadto Strona zarzuciła, że Fundusz niezgodnie z prawem zarachował płatności, pomijając obowiązek zawarty w art. 62 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej jako "O.p."). Skarżąca zarzuciła również prowadzenie egzekucji bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] lutego 2014 r. Prezes Zarządu PFRON: • nie uznał zarzutu wygaśnięcia zobowiązań na skutek zapłaty przez Zobowiązanego; • nie uznał zarzutu Strony dotyczącego przedawnienia zobowiązań za okres 9-11/2003 r. wskazanych w tytule wykonawczym z dnia [...] listopada 2013r.; • nie uznał zarzutu Strony dotyczącego obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Skarżąca pismem z dnia [...] marca 2014 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] lutego 2014 r., wnosząc o jego uchylenie i zmianę poprzez uznanie zarzutów zgłoszonych pismem z dnia [...] grudnia 2013 r., w szczególności zarzutu przedawnienia należności objętych ww. tytułem wykonawczym. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. • nie uznał zarzutu Strony dotyczącego wygaśnięcia zobowiązań na skutek zapłaty przez Zobowiązanego; • nie uznał zarzutu Strony dotyczącego przedawnienia obowiązku z uwagi na upływ 5 letniego okresu przedawnienia; • nie uznał zarzutu Strony dotyczącego obowiązku doręczenia Zobowiązanemu upomnienia. W uzasadnieniu wskazał, iż Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] marca 2007 r. rozłożył Stronie płatność należnych wpłat w kwocie głównej 296 006,76 zł wraz z odsetkami w kwocie 55 776,50 zł z okres od 01/2003 do 12/2004 na 36 rat - płatnych począwszy od dnia 27-04-2007 do dnia 27-03-2010. Organ stwierdził, iż wobec niedotrzymania terminu płatności rat tj. 9, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, na jakie została rozłożona zaległość z tytułu wpłat na PFRON, zgodnie z art. 259 § 1 pkt 2 O.p. nastąpiło z mocy prawa wygaśnięcie decyzji o rozłożeniu na raty - w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie. Organ wyjaśnił, iż po wygaśnięciu decyzji w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie, terminem płatności zaległości objętej tą ratą jest ostatni dzień, w którym zgodnie z przepisami wpłata powinna nastąpić. W myśl art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm., dalej jako "ustawa o rehabilitacji zawodowej"), terminem tym jest dzień 20 następnego miesiąca, po którym zaistniały okoliczności powodujące obowiązek dokonania wpłat i równocześnie złożenia deklaracji. Odsetki od zaległości naliczane są od następnego dnia po nim. Organ wskazał, iż na poczet zobowiązań za okres od 01/2003 do 12/2004, którym po wygaszeniu przywrócono pierwotny termin wymagalności, zaliczono wpłaty dokonane przez spółkę: - z dnia 31/12/2007 w wysokości 9 771,77 zł, - z dnia 19/03/2008 w wysokości 2 596,12 zł, - z dnia 07/08/2008 w wysokości 970,00 zł kwotę 2,00 zł, - z dnia 09/10/2008 w wysokości 11 351,00 zł kwotę 1,00 zł, - z dnia 30/10/2008 w wysokości 11 876,10 zł kwotę 1,00 zł, - z dnia 27/11/2008 w wysokości 3 500,00 zł, - z dnia 27/11/2008 w wysokości 2 400,00 zł, - z dnia 02/12/2008 w wysokości 3 871,77 zł. Organ zaznaczył, iż wpłaty rozliczono proporcjonalnie na poczet najwcześniejszych (albo wskazanej przez podmiot) zaległości zgodnie z art. 62 § 1 i art. 55 § 2 O.p. O sposobie zarachowania wpłat podmiot został powiadomiony postanowieniami Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] marca 2008 oraz z dnia [...] lutego 2009 , od których nie złożył zażalenia do organu II instancji. Organ odniósł się do zarzutu Strony dotyczącego przedawnienia zobowiązań wskazanych w tytule wykonawczym z dnia [...] listopada 2013 r. Wskazując na treść art. 70 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. wyjaśnił, iż zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje przesunięcie terminu przedawnienia. Oznacza to, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z mocy prawa. Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie proces zawieszenia biegu terminu przedawnienia trwał od 13 marca 2007 r. do 27 marca 2010 r. Po zaistnieniu przesłanki zawieszającej bieg tego terminu i ściśle określonym terminie zawieszenia biegu, termin przedawnienia biegnie dalej. W efekcie końcowym 5-letni termin przedawnienia wydłuża się o okres zawieszenia. Organ zauważył, iż w związku z niewywiązaniem się przez Stronę z obowiązku terminowego regulowania rat objętych harmonogramem decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] marca 2007 r., wierzyciel za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2009 r. za okres: 01/2003-12/2004. Poborca skarbowy zastosował skuteczny środek egzekucyjny, przerywający bieg terminu przedawnienia wpłatami dokonanymi na konto Funduszu w dniach: • 06/11/2009 - 1 393,63 zł • 06/11/2009 - 2 285,81 zł • 09/11/2009 - 6 942,40 zł • 09/11/2009 - 17 153,03 zł • 09/11/2009 - 2 608,31 zł • 12/11/2009 - 56 728,33 zł • 12/11/2009 - 137,29 zł • 12/11/2009 - 137,29 zł • 12/11/2009 - 2 985,71 zł Organ wskazał, iż Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. dokonał zaliczenia wpłat z dnia 06/11/2009, 09/11/2009, 12/11/2009 na poczet zaległości za okres od 01/2003 do 12/2004 zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. Naczelnik Pomorskiego Urzędu Skarbowego w G. poinformował PFRON o zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na wyegzekwowanie należności dochodzonych przez wierzyciela, załączając do pisma rozliczenie uzyskanych kwot. Organ wskazując na treść art. 70 § 4 O.p. zauważył, iż z uwagi na brak całkowitego pokrycia zobowiązania Wierzyciel wystawił nowy tytuł wykonawczy dnia [...] listopada 2013 r. na nieprzedawnione zobowiązania za okres: 09-11/2003 Zdaniem Organu z powyższego wynika, że zaistniały przesłanki powodujące zawieszenie i przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ odnosząc się do zarzutu Spółki dotyczącego obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia stwierdził, że w świetle § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z dnia 30 listopada 2001 r. nr 137. poz. 1541 ze zmianami) Fundusz nie był zobowiązany do wystawienia upomnienia. Ponadto Organ wskazał, iż w przedmiotowym tytule wykonawczym została wskazana podstawa prawna braku obowiązku doręczenia upomnienia. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz poprzedzającego go postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 70 § 1 i 4. O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do przerwania biegu przedawnienia zobowiązania Skarżącej, w związku z czym dochodzone przez Wierzyciela zobowiązanie uległo przedawnieniu; - art. 8, art. 11 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 oraz art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób nieprecyzyjny, nacechowany automatyzmem oraz w oderwaniu od argumentów podniesionych przez Skarżącą w zażaleniu z dnia [...] marca 2014 r. na postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r.; - art. 138 § 1 pkt 1 oraz pkt 2 ab initio w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. oraz art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 1 O.p. poprzez błędną kontrolę instancyjną postanowienia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lutego 2014 r., nieuznanie zarzutu przedawnienia podniesionego przez Skarżącą w sprawie prowadzenia egzekucji i utrzymanie ww. postanowienia w mocy zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. w sprawie ostatecznego stanowiska Wierzyciela, w sytuacji, gdy w oparciu o istniejący stan faktyczny i prawny ww. postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r. należało zmienić i uznać zarzut Zobowiązanej. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, ażeby bieg terminu przedawnienia zobowiązania Skarżącej mógł zostać przerwany wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2009 r., ponieważ nie dotyczyły one zobowiązań podatkowych Strony za okres 09-11/2003 Według Skarżącej, skoro w wyniku egzekucji prowadzonej w 2009 r. zostały zaspokojone wszystkie należności zgodnie z wnioskiem Prezesa Zarządu PFRON, to albo w chwili złożenia wniosków egzekucyjnych w dniu [...] listopada 2013 r. zobowiązanie za okres 09-11/2003 w ogóle już nie istniało z uwagi jego uprzednie zaspokojenie, albo Organ wcale go ww. tytułami wykonawczymi z [...] października 2009 r. nie dochodził, w związku z czym nie mogło w stosunku do niego dojść do przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 O.p., a w chwili wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2014 r. było ono już przedawnione z uwagi na upływ terminu określonego w art. 70 § 1 O.p. Skarżąca podkreśliła, iż akceptacji poglądu Prezesa Zarządu PFRON sprzeciwiają się także art. 5 O.p. oraz 49 ustawy o rehabilitacji zawodowej, z których wynika, że obowiązek wpłaty na rzecz PFRON za każdy miesiąc kalendarzowy kreuje oddzielne zobowiązanie. Według Skarżącej nie można twierdzić, że zastosowanie środka egzekucyjnego w stosunku do jednego z ww. zobowiązań podatkowych mogło wywoływać skutek także względem innych zobowiązań Skarżącej, które wynikały z innych miesięcy. Zdaniem Skarżącej wynikająca z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia interpretacja art. 70 § 4 O.p. dokonana przez Wierzyciela sprowadza się do przyjęcia, że przerwanie biegu przedawnienia w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego może dotyczyć także tych należności, które nie były objęte tytułem wykonawczym. Taka wykładnia nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie. W ocenie Skarżącej uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest oderwane od argumentów dotyczących zarzutu przedawnienia zobowiązania, które podnosiła w zażaleniu na postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r. Zarzuciła, iż Organ bardzo lakonicznie i w nieprzekonywujący sposób tłumaczy, dlaczego - w jego ocenie - doszło w sprawie do przerwania biegu przedawnienia, co narusza obowiązek wynikający z art. 11 k.p.a. Ponadto podniosła, że uzasadnienie postanowienia z dnia [...] maja 2014 r. w istocie niemal całkowicie powiela zapatrywania wyrażone w poprzedzającym je postanowieniu z dnia [...] lutego 2014 r., stanowiąc kolejny przykład nieuzasadnionego i daleko posuniętego automatyzmu w działalności Prezesa Zarządu PFRON przy rozpatrywaniu zażalenia zobowiązanej z dnia [...] marca 2014 r. Takie postępowanie organów administracji publicznej pozbawia zaufania jego uczestników do władzy publicznej, naruszając art. 8 k.p.a., którego obowiązek stosowania w postępowaniu egzekucyjnych wynika z art. 18 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna z przyczyn, które Sąd obowiązany był dostrzec i uwzględnić z urzędu. Na wstępie wypada wyjaśnić, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w trybie określonym w art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 17 § 1a u.p.e.a. i art. 34 § 2 u.p.e.a. O ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2 u.p.e.a., czyli w przedmiocie stanowiska wierzyciela na zarzuty, wydane przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., co oznacza, że w odniesieniu do tych postanowień przysługuje zażalenie (a nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), albowiem w art. 17 § 1a u.p.e.a. mowa jest wyraźnie o zażaleniu. Zażalenie to przysługuje jednak do tego samego organu, a nie do ministra. Z mocy art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. do zażaleń w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań, w tym art. 138 § 1 k.p.a. Oznacza to, że organ odwoławczy po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie wierzyciela w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów wydaje postanowienie, w którym: 1) utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych działając jako organ odwoławczy i zajmując stanowisko wobec zarzutów wniesionych przez zobowiązanego nie wydał jednakże rozstrzygnięcia odnoszącego się do dalszego bytu prawnego zaskarżonego postanowienia. Oznacza to, że w obrocie prawnym nadal pozostaje postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] lutego 2014 r. w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów wniesionych przez zobowiązanego, jak również do obrotu prawnego weszło postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2014 r., także zawierające stanowisko wierzyciela wobec zarzutów wniesionych przez zobowiązanego. Należy zatem uznać, że postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2014 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższa wadliwość zaskarżonego postanowienia uniemożliwia Sądowi ocenę jego merytorycznej prawidłowości, a tym samym odniesienie się do zarzutów skargi w tym zakresie. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu, określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Na wniosek Skarżącego Sąd zasądził na jego rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a.