II OZ 1012/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 503/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Z. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 27 sierpnia 2015 r., sygnatura akt VII SA/Wa 503/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej K. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stwierdził, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Wnioskodawczyni prowadzi bowiem gospodarstwo rolne o pow. 16,20 ha oraz jest właścicielką domu (w stanie surowym) o powierzchni 100 m². Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że roczne dochody skarżącej wynoszą [...] zł i składają się na nie dopłaty unijne (ok. [...] zł) i dochody ze sprzedaży produktów rolnych (ok. [...] zł), zaś wydatki kształtują się na poziomie [...] zł rocznie. W ocenie jednak Sądu pierwszej instancji, wysokość dochodów została przez wnioskodawczynię zaniżona. Zgodnie bowiem z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r., dochód z 1 ha wyniósł 2.869 zł. Zatem roczny dochód skarżącej z posiadanych gruntów rolnych obliczony wg wskazanego przelicznika wyniósłby 46.477,80 zł, a nie [...] zł, jak wskazała skarżąca. Odnosząc się do opłaconej przez skarżącą wierzytelności w wysokości [...] zł, którą ta "będzie spłacać w następnych miesiącach z chwilą uzyskania jakichkolwiek dochodów" Sąd stwierdził, że powyższe dowodzi, iż sytuacja majątkowa skarżącej jest inna, aniżeli wskazana w nadesłanym oświadczeniu majątkowym. To z kolei wyklucza możliwość przyznania jej prawa pomocy i przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów postępowania na współobywateli. Skarżąca w zażaleniu podniosła, że nieudzielanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym uniemożliwi jej realizację prawa do sądu. Ponadto, w jej ocenie, powierzchnia gospodarstwa rolnego nie może stanowić jedynego wskaźnika przy sposobie wyliczenia jego dochodowości wynikającej z przelicznika zawartego w obwieszczeniu Prezesa GUS. Chociażby bowiem z uwagi na suszę, w tym roku skarżąca uzyskała jedynie 30% plonów w porównaniu z latami poprzednimi, w których też nie uzyskała nadwyżki dochodów nad wydatkami. Jej zdaniem też dopłaty unijne nie mogą stanowić dochodu, gdyż są w całości przeznaczane na zakup środków do produkcji rolnej. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności bezwarunkowego prawa do uzyskania prawa pomocy. Instytucja ta ograniczona jest jedynie dla tych osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bo często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W tej sprawie analiza argumentów przedstawionych przez skarżącą prowadzi do wniosku, że zasadnie odmówiono jej udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie skarżącej również pozbawione jest jakichkolwiek konkretów, które pozwoliłyby na dokonanie odmiennej oceny jej sytuacji materialnej, niż wynikająca z zaskarżonego postanowienia. Nie można zatem odmówić racji Sądowi pierwszej instancji, gdy wskazuje na to, że skarżąca nie należy do osób ubogich. Już same deklarowane przez nią i osiągane w skali roku dochody uzyskiwane jedynie z dotacji unijnych oznaczają, że miesięczny dochód skarżącej znacznie przekracza minimalne krajowe wynagrodzenie netto. Ponadto w sprawie tej faktem jest, że skarżąca nie posiada nikogo na utrzymaniu i jest właścicielką domu oraz gospodarstwa rolnego o pow. ponad 16 ha. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości rolnej o znacznej wartości, wyklucza co do zasady możliwość udzielenia prawa pomocy. Zatem już wskazane wyżej okoliczności sytuują skarżącą w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto wskazać należy, że skarżąca posiadała środki finansowe, których nie ujawniła, a które przeznaczyła na spłatę bliżej nieokreślonej wierzytelności, na istnienie której powołała się w sprzeciwie złożonym od postanowienia referendarza sądowego. W sprawie tej nie ma również znaczenia, czy skarżąca w 2015 r. osiągnęła dochód ze sprzedaży produktów rolnych w wysokości [...] zł – jak twierdzi we wniosku, czy 30% w porównaniu z rokiem ubiegłym – jak podnosi w zażaleniu, gdyż wszystkie pozostałe okoliczności sprawy nie mogą świadczyć o konieczności przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie sprawy NSA uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione na nie zażalenie niezasadne. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), NSA postanowił jak w sentencji.