II OZ 1295/15

Dnia 16 grudnia 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 189/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 189/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Bydgoszczy odmówił J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że w dniu 20 kwietnia 2015 r. do WSA wpłynął wniosek (formularz PPF) J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową i zdrowotną – aktualnie jest bezrobotna. Jest matką samotnie wychowującą dziecko – lat 18. Utrzymuje się z alimentów na dziecko w wysokości 500,00 zł miesięcznie oraz pomocy finansowej udzielanej przez ojca m.in. w spłacie kredytu hipotecznego. Posiada dom o powierzchni 120 m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową poprzez złożenie: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym małżonka, ojca skarżącej oraz innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat – w tym ojca skarżącej, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym małżonka oraz innych domowników), udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu oraz osób zamieszkujących w tym lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę, umowa pożyczki z ojcem). Wezwanie zostało doręczone w dniu 25 maja 2015 r. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r., (doręczonym skarżącej w dniu 10 sierpnia 2015 r.) Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy oddalił wniosek J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 17 sierpnia 2015 r. skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem dane przedstawione przez nią nie zostały potwierdzone dowodami. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jej sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji sąd I instancji nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny a informacje, o które wezwano skarżącą są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. W., wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w całości W uzasadnieniu podnosi, że jest osoba bezrobotną, ale nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, natomiast jej mąż nie utrzymuje z nią oraz dzieckiem kontaktów. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 Ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Ppsa, wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy uznając, że J. W. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jej sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 Ppsa, J. W. nie przedstawiła żądanych przez sąd I instancji dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącą dochodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji trafnie wskazał, że podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące jej rzeczywistą sytuację materialną. Co więcej, z tego względu budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności. Konkludując, należy przyjąć, że WSA w Bydgoszczy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącą wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Bydgoszczy dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej J. W. W takiej sytuacji sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, na której w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 Ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząca zażalenie nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA w Bydgoszczy, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.