II GZ 928/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 165/15 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 165/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania M. W. prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Sąd I instancji przedstawiając stan faktyczny podniósł, że M. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. 120 m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1.413 zł, w tym z tytułu emerytury w wysokości 1.013 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 400 zł. Dodatkowo podniósł, iż zmuszony jest korzystać z pomocy pracującego syna. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] maja 2015 r. wyjaśnił, iż jego utrzymanie miesięczne wynosi 500 zł, nie posiada żadnych rachunków bankowych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Do pisma załączył kopie: pokwitowań odbioru emerytury, dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego, wezwania do zapłaty za dostarczone paliwo gazowe z dnia [...] kwietnia 2015 r., wyciągu z rachunku karty kredytowej z dnia [...] maja 2015 r., faktury zakupu leków. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw wraz z wyciągami z trzech rachunków kart kredytowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Sąd I instancji wskazał, że analizując oświadczenie o stanie majątkowym nie sposób uznać, iż skarżący nie posiada środków finansowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżący osiąga dochód w łącznej wysokości 1413,17 zł (1013,17 zł z tytułu emerytury oraz 400 zł z prowadzonej działalności gospodarczej). Natomiast jak wskazuje skarżący miesięczne utrzymanie skarżącego to 500 zł, tym samym zdaniem Sądu I instancji nie sposób przyjąć, iż skarżący nie może sam uiścić wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Nadto WSA podał, iż na odmowę udzielenia prawa pomocy wpływ miała nierzetelność oświadczeń wnioskodawcy, w którym to oświadczeniu z dnia [...] maja 2015 r. skarżący stwierdza, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, a jednocześnie przedstawił wyciąg z rachunku kardy kredytowej z dnia [...] maja 2015 r. Co więcej do oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2015 r. wnioskodawca załączył trzy dodatkowe wyciągi z rachunków kart kredytowych: z dnia [...] lipca 2015 r. (Banku H.), z dnia [...] lipca 2015 (D. Banku) oraz z dnia [...] lipca 2015 r. (S. C. Banku). Z rachunków tych wynika, iż skarżący ma przyznane wysokie limity kredytowe, opiewające na łączną kwotę 55 000 zł, co świadczy o tym, iż skarżący posiada zdolność kredytową i nie znajduje się w stanie ubóstwa uzasadniającego przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że z nadesłanych wyciągów wynika, iż skarżący nie tylko korzysta z środków udostępnionych mu na powyższych rachunkach kart kredytowych, ale również spłaca powstałe zadłużenia. Reasumując WSA wskazał, że jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. M. W. pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w W. z dnia [...] października 2015 r. W uzasadnieniu podniósł, że do akt sprawy złożył uzasadniony zgodny z prawdą wniosek o zwolnienie z ponoszenia kosztów z uwagi na tragiczną sytuację finansową, która jest sądowi doskonale znana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że wydatki, ponoszone przez skarżącego, znacząco przewyższają deklarowane przez niego dochody. Z tego wynika, że dysponuje on nieujawnionymi w oświadczeniu środkami finansowymi, z których wydatki te pokrywa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy wydatki przekraczają znacznie deklarowany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd I instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem NSA, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że z treści wniosku skarżącego oraz złożonych przez niego materiałów dowodowych wynika, iż ponosi on znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę kredytu bankowego oraz karty kredytowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako oczywiście bezzasadne oddalił na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.