II GZ 611/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt III SA/Po 354/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie. R. P. pismem z [...] kwietnia 2015 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] lutego 2015 r. nr [...]. Następnie [...] maja 2015 r. skarżący złożył formularz PPF w którym wyjaśnił, że bez swojej winy stał się osobą bezdomną, a także że nie posiada żadnych nieruchomości lub zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z [...] maja 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) oświadczenia majątkowego, jednak nie przedłożył wskazanych w wezwaniu dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z 19 sierpnia 2015 r. (sygn. akt III SA/Po 354/15) odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej, skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnego przychodu, nie posiada rachunków bankowych i nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej m.in. z powodu choroby fizycznej i psychicznej. Jednocześnie WSA wyjaśnił, że z informacji dotyczących skarżącego (m.in. z innych jego spraw rozpoznawanych przed sądem administracyjnym) wynika, że w latach 2004–2014 R. P. bądź podmioty prawa handlowego reprezentowane przez wnioskodawcę nieprzerwanie zgłaszały do systemu dopłat rolniczych grunty o powierzchni od 100 do ponad 700 ha. Sąd pierwszej instancji wskazał, że [...] lutego 2014 r. do Sądu wpłynęły trzy skargi R. P. na decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za 2011, 2012 oraz 2013 rok (sygn. akt III SA/Po 252–254/14). W aktach administracyjnych wymienionych spraw znajduje się umowa dzierżawy nieruchomości rolnych z [...] października 2011 r. zawarta pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych a skarżącym, który zamieszkiwał pod adresem [...]. Ponadto skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w A. sp. z o.o., a do maja 2012 r. był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z [...] czerwca 2012 roku, Nr 115, poz. 86257). Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] sierpnia 2011 roku, sygn. akt [...], został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. W dniu [...] września 2011 r. skarżący został ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr RDN [...]). Z kolei ze sprawy o sygn. akt [...] wynika, że R. P. jest udziałowcem A. sp. z o.o. w organizacji. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł. R. P. posiada jeden udział o wartości nominalnej 50 zł. Za ostatni rok obrotowy Spółka nie odnotowała zysku, posiada zadłużenie. Zdaniem WSA z przedłożonego oświadczenia R. P. o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna, ponadto skarżący nie wykonał wezwania z [...] maja 2015 r. Zebrane w sprawie informacje nie pozwalały więc na ocenę, czy i w jakim rozmiarze Wnioskodawca posiada zasoby materialne pozwalające na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, oraz czy pozwalają one na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji samo oświadczenie o trudnej sytuacji finansowej, jak również okoliczność ujawnienia w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych, nie stanowią wystarczającej podstawy do przyjęcia, że R. P. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji WSA stwierdził, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia jako niepełne i budzące wątpliwości uniemożliwiały jednoznaczną ocenę, czy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. R. P. zażaleniem z [...] września 2015 r. zaskarżył powyższe postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie, ze względu na jego "niezgodność ze stanem faktycznym i prawnym". Ponadto zdaniem skarżącego w jego sytuacji nastąpiło pogorszenie sytuacji, a w konsekwencji "bezdomność, choroba brak środków do życia i leczenia". Do zażalenia skarżący nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Zatem to właśnie skarżący ma inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów. Wezwania tego skarżący nie wykonał i nie przedstawił żadnych dokumentów. Również do zażalenia skarżący nie dołączył żadnych dokumentów, które potwierdzałby podnoszone przez niego okoliczności. Skarżący nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Nie było więc możliwe podważenie oceny Sądu pierwszej instancji wyrażonej w kontrolowanym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.