II GZ 669/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 337/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Sąd I instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł, iż jest osobą bezdomną i korzysta z noclegowni oraz utrzymuje się ze zbieractwa surowców. Wniosek jak również sprzeciw niesiony przez skarżącego od postanowienia referendarza sądowego orzekającego w przedmiocie prawa pomocy nie zawierały jakichkolwiek danych o dotyczących jego sytuacji majątkowej. Sąd I instancji zauważył, że z informacji znanych mu z urzędu wynika, iż skarżący lub podmiot przez niego reprezentowany w latach 2004 – 2014 nieprzerwanie zgłaszają do systemu dopłat rolniczych grunty, przy czym strona na potrzeby licznych postępowań sądowych deklaruje, iż nie prowadzi żadnej działalności rolniczej i nie posiada majątku. W odniesieniu do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności bycia osobą bezdomną, która korzysta z noclegowni i jadłodajni Caritasu, Sąd stwierdził, że w aktach spraw skarg wniesionych przez skarżącego do sądu na decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za 2011, 2012 i 2013 r. znajdują się dokumenty, z których wynika, że skarżący w 2011 r. zawarł umowę dzierżawy nieruchomości rolnych z Agencją Nieruchomości Rolnych, a jako adres zamieszkania wskazywał w tych sprawach Ż. [...], N. S., wskazując jednocześnie na aktualny adres zamieszkania Ż. [...]. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność, że skarżący nadal pełni funkcję prezesa zarządu w spółce z o.o. A. – Z., będąc do maja 2012 r. udziałowcem tej spółki, kiedy to zbył na rzecz brata udziały o wartości 100.000 zł. Ponadto, Sąd zauważył, że w sprawie o sygnaturze I SA/Po 499/13, w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jest udziałowcem, wraz z bratem, w A. spółce z o.o. w organizacji, posiadając jeden udział o wartości nominalnej 50 zł, będąc jej reprezentantem i prezesem zarządu. W związku z działalnością spółki ponosi częściowe koszty – przesyłki pocztowe. W ocenie Sądu I instancji oświadczenie majątkowe skarżącego nie pozwalało na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz jego zdolności płatniczych. Złożone oświadczenia są ogólnikowe i nieudokumentowane, co budziło wątpliwości Sądu, co do ich zgodności z prawdą. Sąd podkreślił, że skarżący odebrał wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. Miał, wobec wielokrotnie składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, świadomość braków składanych oświadczeń. W takim stanie sprawy, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał aby spełnił warunki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). R. P. w zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji wniósł o jego uchylenie w całości uznając je za niezgodne z stanem faktycznym i prawnym; zwolnienie od opłat i kosztów sądowych w całości z uwagi na pogorszenie się jego sytuacji – bezdomność, choroba, brak środków do życia i leczenia. Wniósł ponadto o wyłącznie Sędziego, ponieważ zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, czy też pełne poniesienie tych kosztów jest niemożliwe. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa zatem przede wszystkim na stronie, domagającej się udzielenia jej prawa pomocy. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podzielić należy ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji, stwierdzając, że przedstawione we wniosku okoliczności mające ten wniosek uzasadniać, nie dawały podstaw do przeprowadzenia oceny zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych oraz oceny wystąpienia przesłanek określonych w powołanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż w toku rozpoznawania wniosku skarżącego miał on możliwość jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń odnośnie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej oraz złożenia dokumentów na poparcie okoliczności wskazanych we wniosku. Skarżący był bowiem wzywany, zarządzeniem z dnia 21 maja 2015 r., do uzupełnienia wniosku poprzez przedstawienie konkretnych, wymienionych w tym wezwaniu, informacji. Pismo skarżącego z dnia 17 czerwca 2015 r. w istocie nie zawierało jakichkolwiek rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz jego możliwości płatniczych. Przedstawione w nim okoliczności ograniczały się w zasadzie do ogólnikowych i nie popartych jakimikolwiek dowodami czy dokumentami źródłowymi twierdzeń o niekorzystnej sytuacji finansowej i osobistej skarżącego. Ponadto, jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji, skarżący poza wykonaniem wezwania miał możliwość uzupełnienia wniosku w związku z wniesionym sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2015 r., wydanym w związku z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy, czego również nie uczynił. Zestawienie informacji zawartych w wymienionym piśmie oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalały, co trafnie stwierdził Sąd I instancji, na dokonanie rzetelnej oceny żądania skarżącego oraz stwierdzenia czy istnieją w stosunku do niego przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności w świetle przywołanych przez ten Sąd okoliczności znanych mu z urzędy, wynikających z innych toczących się postępowań sądowoadministracyjnych wywołanych skargami wnioskodawcy. Odnosząc się do sformułowanego w zażaleniu wniosku o wyłączenie Sędziego stwierdzić należy, że nie podlega on rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie, bowiem z art. 20 § 1 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga zaś sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy – art. 22 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.