II GZ 1341/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Po 355/15 w zakresie umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Po 355/15, umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy R.P. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. R.P. wystąpił ponownie z żądaniem przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w uzasadnieniu wniosku powołując ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, na które wskazywał już w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pierwotny wniosek w przedmiotowym zakresie został już prawomocnie rozstrzygnięty, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. oddalił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie WSA w Poznaniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji umarzając postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy stwierdził, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczenia majątkowego o treści pozwalającej dokonać rzetelnej i rzeczowej oceny jego zdolności płatniczych. Wnioskodawca nie wykonał także wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. W świetle przedstawionych okoliczności Sąd I instancji uznał, że skarżący ma świadomość tego, iż kolejnemu żądaniu w zakresie prawa pomocy nie towarzyszy niezbędny element wniosku o przyznanie tego prawa, a mianowicie oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz oświadczenie osoby fizycznej o jej stanie rodzinnym. Nadto Sąd wskazał, że niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy, co wynika z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). Zdaniem WSA, występowanie z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy, które wspiera tożsama argumentacja co poprzednie żądanie prawomocnie rozstrzygnięte orzeczeniem o odmowie przyznania prawa pomocy, a przy tym nadal niezrealizowane jest wezwanie do uzupełnienie oświadczenia majątkowego, nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i rodzinnym. Postawę skarżącego Sąd ocenił zatem jako dalsze i świadome uchylanie się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. W konsekwencji zatem, złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże bez wykonania wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skierowanego do strony przy pierwotnym wniosku, skutkuje uznaniem za zbędne prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd I instancji podkreślił, że skoro strona, wbrew obowiązkom prawnym, nie wykonuje wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, to brak jest ustaleń faktycznych objętych orzeczeniem sądowym, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o pogorszeniu się jej sytuacji majątkowej. W przedstawionym przypadku, kolejne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje więc obowiązku sądu w zakresie ponownego uruchamiania trybu z art. 255 p.p.s.a. W związku z powyższym Sad I instancji umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, działając na podstawie art. 249a i art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.P., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z obowiązującym art. 249a p.p.s.a., postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Należy również zaznaczyć, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia przez Sąd I instancji postępowania w przedmiocie kolejnego, wywiedzionego przez skarżącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za słuszną uznaje ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż podlegający ocenie wniosek skarżącego nie był pierwszym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżący już wcześniej występował z tożsamym żądaniem. Wniosek ten został rozpoznany tak przez referendarza (postanowienie z dnia 9 lipca 2015 r.), jaki i przez Sąd I instancji (postanowienie z dnia 19 sierpnia 2015 r.) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 17 listopada 2015 r.) rozpoznający zażalenie od postanowienia Sądu I instancji. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały skarżącemu na konkretne braki wniosku w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego, kolejny wniosek zawierał tożsame ogólnikowe twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej oraz braki, uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie. Fakt powtórnego wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do słusznego stwierdzenia przez Sąd I instancji, że skarżący (wnioskodawca) był świadom braków składanych przez niego wniosków. Miał zatem możliwość doprecyzowania niejasności wynikłych w przedmiotowej sprawie i skorygowania uprzednich uchybień, przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej w sytuacji, gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach. Lakoniczność rozpoznawanego wniosku, treść poprzedniego wniosku, wiedza i świadomość konsekwencji jakie niesie za sobą uchylanie się od złożenia oświadczenia pełnego, klarownego i w sposób wyczerpujący obrazującego sytuację materialną wnioskodawcy, a także uporczywe powielanie błędów i braków wniosku, przemawiała zatem za zbędnością rozpoznania powtórnego wniosku strony złożonego w tym samym zakresie. Zauważyć należy, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji, że Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie (również w przedmiotowej sprawie) oddalał zażalenia wnoszone przez skarżącego na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów procesowych, jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.