I GZ 476/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2626/15 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2626/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu A.W. zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia 31 sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wydanego w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że prawomocnym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, skoro: 1) nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który - według jego oświadczeń - osiągają rodzice, 2) nie wykonał zarządzenia z dnia 25 czerwca 2015 r. w zakresie, w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców, u których mieszka (co było niezbędne do oceny wniosku niezależnie od twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego), 3) nie przedstawił, jak kształtują się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, 4) nie wyjaśnił, jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 października 2015 r. oddalił zażalenie A. W. na powyższe postanowienie. Zdaniem NSA złożone przez skarżącego wyjaśnienia oraz dokumentacja nie pozwalały na ustalenie, w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się skarżący. Następnie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który uiścił. W dniu 11 maja 2016 r. skarżący wraz ze skargą kasacyjną złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym załączając wypełniony formularz PPF. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 r. wezwano skarżącego do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżący wskazał, że nie ma możliwości uzupełnienia dalszych dokumentów. Skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego źródła dochodów i utrzymuje się dzięki pomocy finansowej swoich rodziców. Oświadczył, że pomoc ta wynosi kilkaset złotych. Do pisma skarżący załączył jedynie wypełniony formularz PPF oraz - nadsyłane już na wcześniejszym etapie postępowania - kserokopie deklaracji PIT za 2013 r. i 2014 r. oraz formularza PCC-3. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016 r. WSA w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z dnia 31 sierpnia 2015 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej, która przemawiałaby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 31 sierpnia 2015 r. Skarżący nie przywołał bowiem żadnych okoliczności pozwalających stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości partycypowania skarżącego w kosztach sądowych. Wobec tego WSA przyjął, że wykazywana sytuacja majątkowa strony nie uległa pogorszeniu. Sąd podkreślił ponadto, że wnioskodawca powinien być świadomy tego, w jaki sposób należycie przedstawić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, skoro mechanizmy obowiązujące przy rozpoznawaniu prawa pomocy zostały mu wyjaśnione w toku pierwszego postępowania. Mimo to przy kolejnym wniosku skarżący złożył oświadczenia tej samej treści, nie wyjaśniając jednocześnie wątpliwości wskazanych w poprzednim postępowaniu. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył A. W. (zastępowany przez radcę prawnego). Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący szczegółowo opisał i uzasadnił swoją sytuację majątkową, która zmieniła się i tak wystarczająco radykalnie na przestrzeni lat, a nawet miesięcy. Skarżący jest na całkowitym utrzymaniu rodziców, zamieszkuje jeden pokój w domu, który jest własnością jego ojca. Koszty utrzymania domu (m.in. prąd i ogrzewanie) ponosi ojciec skarżącego, zaś koszty profesjonalnych pełnomocników skarżącego oraz zaległych opłat sądowych zostały pokryte z pożyczki udzielonej skarżącemu przez jego matkę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - zgodnie z art. 165 p.p.s.a. - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W niniejszej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto zażalenie na postanowienie z dnia 31 sierpnia 2015 r. zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 października 2015 r. Następnie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016 r. WSA w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z dnia 31 sierpnia 2015 r. Z uzasadnienia prawomocnego postanowienia z dnia 31 sierpnia 2016 r. wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie było uznanie, iż oświadczenia wnioskodawcy nie były wyczerpujące i rzetelne, bowiem skarżący: 1) nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który - według jego oświadczeń - osiągają jego rodzice, 2) nie wykonał zarządzenia z dnia 25 czerwca 2015 r. poprzez określenie wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców, 3) nie przedstawił, jak kształtują się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem (ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia "około kilkaset złotych"), 4) nie wyjaśnił jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów, skoro nie rejestrował się w urzędzie pracy i nie korzystał z pomocy społecznej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznawanym na obecnym etapie postępowania – trafnie potraktowanym przez Sąd pierwszej instancji jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy – nie wynika, że doszło do zmiany sytuacji majątkowej skarżącego w stosunku do sytuacji ocenionej w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2015 r. Skarżący składa w istocie tożsame w treści oświadczenia, mające wskazywać, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, przy czym - podobnie jak i w postępowaniu zakończonym wydaniem prawomocnego postanowienia z dnia 31 sierpnia 2015 r. - nie przedstawia stosownych dokumentów na poparcie swoich oświadczeń (w szczególności tych, których brak wytknął WSA we wspomnianym postanowieniu z 2015 r.), natomiast załącza dokumenty (kopie PIT-28 za 2013 r. i 2014 r., kopia PCC-3), które były już przedmiotem oceny we wspomnianym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Całkowicie trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący powinien mieć świadomość konieczności udokumentowania swojej sytuacji majątkowej dodatkowymi dokumentami źródłowymi, choćby dlatego, że: brak złożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień został wytknięty już w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2015 r.; skarżący zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r. (w toku pierwszego postępowania) oraz zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 r. został wezwany do przedłożenia dodatkowych informacji; skarżący jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który z pewnością wie w jaki sposób powinien zostać uzasadniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, aby możliwe było stwierdzenie rzeczywistej i aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym uznać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmawiając skarżącemu zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.