I FZ 391/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 136/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie 2) przyznać J. G. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z 19 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie o sygn. akt III SA/GL 136/15, przyznał J. G. – nazywanej dalej "Skarżącą", prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczania wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 1000 zł. W pozostałym zakresie wniosek Skarżącej został oddalony. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżąca pobiera zasiłek macierzyński w wysokości 1.250 zł netto. Działalność gospodarczą, którą wcześniej Skarżąca prowadziła, zawiesiła ze względu na brak przychodów. Miesięczny dochód męża wynosi 1.400 zł netto, wcześniej natomiast otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 700 zł, a następnie 550 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że korzysta ze wsparcia rodziców w wysokości 300 zł. Przy czym wynagrodzenie jej ojca wynosi 2.851,82 zł, jej matka natomiast zawiesiła działalność gospodarczą. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów przedsiębiorstwa, które prowadziła Skarżąca, wynika, że w 2014 r. jej przychód wynosił 250.458,32 zł, a koszty uzyskania przychodu 248.324,01 zł. W 2015 r. zaksięgowano jedynie wydatki rzędu 2.326,63 zł. Skarżąca wraz z mężem i dzieckiem mieszka u rodziców, pokrywając przy tym połowę opłat za mieszkanie, które wynoszą: 143 zł za energię elektryczną, 183,51 zł za wodę, 219,22 zł za gaz, 118,98 zł za telefon i 119 zł podatku od nieruchomości syna. Dodatkowo Skarżąca na utrzymanie dziecka przeznacza 850 zł, a na utrzymanie siebie i męża 700 zł. Przed zawieszeniem działalności gospodarczej Skarżąca opłacała także ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 270 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, mając na uwadze wysokość dochodów Skarżącej i jej męża oraz to, że otrzymują oni pomoc finansową od rodziców, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia Skarżącej od wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 1.000 zł, zabezpiecza jej prawo do sądu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3, 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, błędne ustalenie, że zwolnienie jej z konieczności uiszczenia wpisu w kwocie przekraczającej 1000 zł zapewnia jej prawo do sądu. Zdaniem Skarżącej, skoro środki którymi dysponuje nie są wystarczające do utrzymania trzyosobowej rodziny, tym bardziej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił sytuację rodzinną i majątkową Skarżącej, przyznając jej pomoc prawną w zakresie częściowym, zwalniając ją z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej 1000 zł. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Natomiast przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Z wyjaśnień Skarżącej wynika, że łączny koszt utrzymania jej rodziny wynosi w przybliżeniu 2000 zł, natomiast dochód Skarżącej i jej męża to 2350 zł, zaś pomoc ze strony rodziców wynosi 300 zł. Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że dochód męża Skarżącej wynosi 1400 zł, a nie 1098 zł, nie biorąc pod uwagę, że pierwsza kwota to kwota brutto wynagrodzenia. Przy tak niskich dochodach, różnica 300 zł ma dość istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej Skarżącej. W tym stanie rzeczy, porównując majątek i dochód Skarżącej i jej męża z ponoszonymi przez nich wydatkami, Sąd pierwszej instancji zasadnie doszedł do wniosku, że Skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 90.633 zł. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że uwzględniwszy ponoszone przez nią wydatki, Skarżącej pozostaje do dyspozycji w przybliżeniu 500 zł, trudno jest wymagać od niej, aby wygospodarowała w swoim budżecie domowym kwotę 1000 zł na pokrycie kosztów sądowych. Należy także zwrócić uwagę, że w znacznej mierze niewielka nadwyżka dochodów nad wydatkami jest wynikiem pomocy finansowej, jakiej udzielają Skarżącej jej rodzice. Sytuacja majątkowa i osobista Skarżącej oraz jej rodziny wskazuje, że znajduje się ona na skraju ubóstwa, a wydatek w wysokości 1000 zł na poczet wpisu od skargi zwiększałby ryzyko wystąpienia zagrożenia dla utrzymania koniecznego Skarżącej i jej rodziny. Przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych odpowiada celowi tej instytucji, jakim jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brakuje środków finansowych. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.