V SA/Wa 1764/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi P.C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych ze środków unijnych oddala skargę Przedmiotem skargi P.C. (zwanego dalej: skarżącym) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] lutego 2013 r. nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący [...] lipca 2008 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył między innymi oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...] przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości 50.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (m.in. uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia wydania tej decyzji - pkt 4 lit. g pouczenia decyzji). Skarżący [...] marca 2009 r. złożył wniosek o płatność, który została wypłacona 14 maja 2009 r. i przekazana na jego konto. Następnie skarżący [...] grudnia 2011 r. złożył prośbę o możliwość wydłużenia terminu uzupełnienia wykształcenia. Do prośby dołączył m.in. zaświadczenie wydane przez Dyrektora Szkoły Policealnej w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w C. oraz zaświadczenie lekarskie z 12 grudnia 2011 r. stwierdzające, iż podlegał leczeniu w związku z czym nie mógł kontynuować nauki w 2009 r. W dniu 2 lipca 2012 r. do akt sprawy wpłynęło Świadectwo Ukończenia Szkoły Policealnej w C. nr [...] z [...] czerwca 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zawiadomieniem z [...] listopada 2012 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Wynikiem tego postępowania było wydanie przez Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji z [...] lutego 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na kwotę 50.000 zł. Skarżący złożył 6 marca 2013 r. odwołanie od powyższej decyzji, do którego załączył świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe. Prezes ARiMR decyzją z [...] maja 2013 r. decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.; dalej: ustawa), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2. krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Płatność z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; dalej: rozporządzenie). Prezes ARiMR wyjaśnił, że skarżącemu [...] stycznia 2009 r. została doręczona decyzja nr [...], w której został pouczony w pkt 4 lit. g o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia. Jednocześnie zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. W sprawie skarżącego termin określony w § 19 pkt 6 rozporządzenia dotyczący regulacji zawartej w § 18 ust. 1 pkt 6 przypadał na 14 marca 2012 r. Skarżący nie uzupełnił wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożył dokumentu o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do 14 marca 2012 r. Wobec powyższego zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, zasadne było potrącenie skarżącemu całej wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 100% (tj. 50.000 zł wraz z odsetkami). Prezes ARiMR odnosząc się do zarzutów odwołania, stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Podkreślił, że skarżący w punkcie XV wniosku o przyznanie pomocy potwierdził podpisem, iż znane są mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy, a także został pouczony w decyzji nr [...] o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Odnosząc się do argumentów skarżącego dotyczących komplikacji zdrowotnych z powodu, których nie uzupełnił wykształcenia, Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 – państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta; długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza". Ponadto zgodnie z § 22 rozporządzenia, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są: wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu. Jednocześnie Prezes ARiMR podkreślił, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR stwierdził, że w sprawie skarżącego, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 12 grudnia 2011 r., leczenie odbywało się w 2009 r. Natomiast informacja o tym fakcie została przedłożona Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR dopiero [...] grudnia 2011 r. wraz z prośbą o wydłużenie okresu na uzupełnienie wykształcenia. Prezes ARiMR stwierdził, że jeżeli rozporządzenie nie przewiduje żadnych wyjątków, poza powyżej wspomnianym, związanym z uwzględnianiem kategorii siły wyższej w sprawach ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, to brak jest możliwości wychodzenia przez organ administracji poza granice prawa ustalone w tym wypadku w rozporządzeniu. Dlatego koniecznym było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w kwocie 50.000 zł powiększone o odsetki na podstawie art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Pismem z 19 czerwca 2013 r. skarżący wniósł skargę do tutejszego Sądu na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W motywach skargi skarżący wskazał, że we wrześniu 2009 r. podjął naukę w Szkole Policealnej w C. Jednak nie udało mu się zaliczyć pierwszego semestru z powodu choroby, czego dowodzi przedłożone 13 grudnia 2011 r. w ARiMR zaświadczenie lekarskie. Skarżący podkreślił, że podjął naukę w możliwie najszybszym terminie we wrześniu 2010 r. Szkołę ukończył z dobrymi wynikami w nauce w czerwcu 2012 r., a więc zrealizował warunek uzupełnienia wykształcenia. Ponadto zrealizował wszystkie inne zobowiązania związane z przyznaną pomocą, a jego gospodarstwo jest prowadzone jest prowadzone zgodnie z zasadami i ciągle się rozwija. Zdaniem skarżącego jego choroba uniemożliwiająca ukończenie Szkoły Policealnej w zakreślonym terminie powinna być potraktowana jako siła wyższa na podstawie art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004. Skarżący podkreślił, że cofnięcie udzielonej mu pomocy finansowej oznacza bankructwo gospodarstwa poprzez jego sprzedaż w celu uregulowania należności wobec ARiMR. Konieczność zwrotu nie będzie też zgodna z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie. W trakcie rozprawy z 20 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że podjął naukę we wrześniu 2009 r. ale z uwagi na wypadek w październiku 2009 r. (uraz kręgosłupa) musiał leżeć w łóżku przez trzy miesiące, co uniemożliwiło mu naukę w tym roku szkolnym. Wówczas nie wiedział, że powinien poinformować organ o tym zdarzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), nie uzasadnia uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 50.000 zł oraz odsetki. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Powyższą płatność skarżący otrzymał na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.). Zgodnie § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia – powyższa pomoc finansowa jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Stosowanie do § 6 ust. 3 rozporządzenia – osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych (...), może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. W myśl § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3. Zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w sprawie jest bezsporne, iż skarżącemu 13 stycznia 2009 r. została doręczona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] stycznia 2009 r. nr [...] o przyznaniu wnioskowanej pomocy finansowej. W decyzji tej skarżący został (pouczony w pkt 4 lit. g) o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji (tj. do 14 stycznia 2012 r.). Dokument o uzupełnieniu wykształcenia powinien zostać przedłożony w ARiMR w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, czyli do 14 marca 2012 r. Nie jest w sprawie kwestionowane, że dokument o uzupełnieniu wykształcenia skarżący przedłożył 2 lipca 2012 r. (świadectwo z 17 czerwca 2012 r.). Powyższe spowodowało konieczność zastosowania w sprawie § 20 ust. 1 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1 lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia – w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy. W związku z powyższym, wobec braku uzupełnienia wykształcenia przez skarżącego w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożenia dokumentu o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do 14 marca 2012 r., organ miał podstawy do żądanie zwrotu całej wypłaconej kwoty pomocy (tj. 50.000 zł). Następnie wskazać należy, że przepisy przepisach rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.), a także przepisy krajowego rozporządzenia, przewidują pewne przypadki wystąpienia których nie jest wymagany zwrot pomocy. Przypadki te zostały wymienione w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004 – państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta; długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Ponadto § 22 rozporządzenia, wymienia dodatkowe inne, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są to: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, 2) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, 3) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, 4) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, 5) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu. Sąd podkreśla, że aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wyżej wymienionych kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności. Przedkładając powyższe na stan niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, iż ustalenia organów, że skarżący nie złożył we wskazanym terminie powiadomienia o chorobie uniemożliwiającej mu spełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia przed 14 styczniem 2012 r. są prawidłowe. Wskazać bowiem należy, że skarżący pisemne powiadomienie ARiMR o chorobie z 2009 r. złożył dopiero w grudniu 2011 r., przedkładając zaświadczenie lekarskie z 12 grudnia 2011 r. Skoro skarżący – jak stwierdził podczas rozprawy – urazu kręgosłupa doznał w październiku 2009 r. i trzy miesiące leżał w łóżku, to po uzyskaniu sprawności w styczniu 2010 r. powinien zawiadomić ARiMR wraz z przedstawieniem dokumentacji lekarskiej. Takie zawiadomienia było koniecznym wymogiem formalnym, aby możliwe było zbadanie, czy choroba skarżącego wyczerpuje i może być potraktowana jako siła wyższa lub inna wyjątkowa okoliczność. Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy prawidłowo rozpoznały sprawę, ponieważ zobowiązanie skarżącego w zakresie terminowego uzupełnienia wykształcenia nie zostało przez niego dotrzymane, a ponadto nie powiadomił organu w terminie 10 dni o zaistniałej sytuacji uniemożliwiającej mu spełnienie powyższego warunku. Sąd zauważa jednocześnie, że kwestia aktualnego stanu gospodarstwa skarżącego, spełnienia pozostałych warunków, jak również względy społeczne podnoszone przez skarżącego w skardze pozostają bez wpływu na zasadność podjęcia zaskarżonej decyzji. Biorąc, zatem pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczność Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi.