II GZ 697/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1281/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 września 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 1281/15 odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. W. K. złożył skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2015 r. W. K. został zobowiązany do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie W. K. złożył wniosek o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje żadnego dochodu i prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada zadłużenie wobec instytucji i gminy, która dodatkowo wystąpiła z powództwem o wydanie mieszkania, które zajmuje. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. zobowiązano W. K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów. Oświadczył, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, nie posiada własnego lokalu, nie osiąga żadnych dochodów, nie składa zeznań podatkowych, nie posiada oszczędności na rachunkach bankowych. Egzekucję prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując ponownie wniosek W. K. o przyznanie prawa pomocy nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanego przez skarżącego prawa. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznaje się prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W. K. zażaleniem z dnia [...] października 2015 r. zaskarżył powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą, jak wynika z powyższego przepisu ustawy, jest ponoszenie przez strony wydatków w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Zatem strona, która wszczyna postępowanie sądowe winna liczyć się z tym, że będzie ponosić koszty własnego uczestnictwa w rozpoznaniu sprawy. Wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przewiduje art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. w stosunku do osób fizycznych (§ 1) oraz osób prawnych (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, prawo pomocy przyznawane jest w zakresie częściowym (pkt 2). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek przedstawienia stosownych dowodów, aby sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł dokonać rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy, co należy podkreślić, ma na celu umożliwienie realizacji prawa do sądu stronie, w sytuacji gdy obiektywnie sama nie jest w stanie ponieść niezbędnych kosztów postępowania tzn. takich, których uiszczenie jest konieczne do zainicjowania i prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie. Należy również mieć na uwadze, że prawo pomocy jest finansowane ze środków publicznych, dlatego każdy wniosek strony obejmujący całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów postępowania powinien być poddany dokładnej ocenie pod kątem warunków prawa pomocy określonych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak wykazania przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Pomimo wezwania Sądu skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów na podstawie, których Sąd pierwszej instancji mógłby dokonać oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Podkreślenia wymaga również fakt, że wniosek skarżącego dotyczył zwolnienia od wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Obiektywnie, nie jest to koszt postępowania, którego skarżący nie byłby w stanie ponieść. Ponadto na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, co wynika z ustawy (p.p.s.a.), nie ma wymogu aby czynności procesowe były wykonywane przez pełnomocnika profesjonalnego a strona może samodzielnie występować przed sądem. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone orzeczenie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.