II GZ 733/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 288/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie P. S.A. [...] w K. z dnia 28 [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych A. G. w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie P. S.A. [...] w K. z dnia 28 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 [...] 2015 r. A. G. wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej przez siebie skargi do tego sądu, w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wniósł o zwolnienie go z obowiązku poniesienia tej opłaty. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w ramach którego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zwrócił uwagę na wysokie koszty utrzymania czteroosobowej rodziny z dziećmi w wieku szkolnym oraz na problemy zdrowotne jego i żony. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci. Na ich majątek składa się mieszkanie, nieruchomość rolna, samochód osobowy oraz oszczędności w kwocie [...] zł. Skarżący i jego żona otrzymują wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, którego nie uzasadnił. Ponadto odnotować należy, że skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł także sprawie o sygn. akt I SA/Gl 289/15. W uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest w sytuacji, gdy wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, a mianowicie jest pozbawiony środków do życia, obiektywnie nie ma możliwości pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania, zaś w niniejszej sprawie skarżący, na co wskazuje jego oświadczenie, otrzymuje regularny, dość wysoki dochód, oraz posiada oszczędności wielokrotnie przewyższające wpis, do którego został wezwany (jest to najniższy wpis przewidziany w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Jednocześnie skarżący nie podniósł by posiadał jakiekolwiek zaległości w opłatach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Tym samym, zdaniem sądu I instancji, należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie A. G. wniósł zażalenie. W piśmie tym nie zawarł jakiegokolwiek uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższych uwag stwierdzić należy, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że uiszczenie należnych kosztów – na obecnym etapie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł - § 2 ust. 1 pkt 1 dnia 16 grudnia 2003 r. nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym strony. Z samego oświadczenia skarżącego wynika, że jego majątek (mieszkanie o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha), dochody ([...] zł łącznie z żoną skarżącego) jak i oszczędności ([...] zł) w stosunku do wysokości kosztów koniecznych do uiszczenia, że uiszczenie należnego wpisu nie spowoduje zagrożenia potrzeb bytowych jego oraz jego rodziny. Dodatkowo, Skarżący ani w sprzeciwie od orzeczenia referendarza, ani w zażaleniu nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swego stanowiska. Skarżący prócz tego, że zaskarżył postanowienie WSA odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie wskazał z zażaleniu żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o błędnej ocenie przez Sąd I instancji jego sytuacji materialnej. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.