II GZ 123/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2016 r.; sygn. akt VI SA/Wa 122/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg R. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: oddalić zażalenie. R. P. wnioskiem z [...] stycznia 2016 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyniku egzaminu adwokackiego z [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wniosku R. P. podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji osobistej i majątkowej oraz że jest zadłużony i nie osiąga żadnych dochodów. W odpowiedzi na zarządzenie, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przez sądami administracyjnymi (PPF). Sąd pismem z [...] czerwca 2016 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, uzupełniających jego oświadczenie o stanie majątkowym, niezbędnych dla rozpoznania złożonego wniosku. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 dalej p.p.s.a.). W wyniku sprzeciwu wniesionego przez R. P. powyższe postanowienie utraciło moc i w związku z tym sprawa została rozpoznana przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunkiem do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiają dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, bowiem nie pozwalają ustalić zdolności płatniczych wnioskodawcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji wnioskodawca nie wykazał wysokości przychodu ani kosztów koniecznego utrzymania. Przekazane przez niego wyjaśnienia nie pozwoliły na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania, jak również świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji R. P. wniósł zażalenie domagając się uchylenia zakwestionowanego orzeczenia w całości. W uzasadnieniu zażalenia R. P. podał, że jest ono niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący we wniosku nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów w piśmie z [...] czerwca 2016 r. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji R.. P. uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] listopada 2016 r. jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. To lakoniczne stwierdzenie, może sugerować, że wnioskodawca, konsekwentnie odmawia przedłożenia informacji (dokumentów) umożliwiających przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.