II OZ 1070/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 591/15 oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Małopolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego postanawia: oddalić zażalenie A. K., pismem z dnia 24 kwietnia 2015 r. wniósł skargę na decyzję Małopolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego. Następnie A. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 2.000 zł brutto. W skład majątku strony wchodzi dom o powierzchni 218 m² oraz działka wielkości 0,1324 ha, na której stoi dom. Nie posiada on oszczędności. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy A. K. podniósł, iż do końca marca 2015 roku był bezrobotny. Opłaca alimenty na dzieci w wysokości 1.000 zł miesięcznie, ponadto spłaca kredyt, którego rata miesięczna wynosi ok. 408 zł + odsetki zmienne. Rata drugiego kredytu wynosi ponad 300 zł. Na utrzymanie własne i spłatę kredytów wnioskodawca musi się zapożyczać u rodziny. Poza wynagrodzeniem za pracę nie posiada innych dochodów. Działka z domem jest obciążona hipoteką, dlatego skarżący nie może jej sprzedać. Dodatkowo, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Limanowej musi on spłacić byłej żonie kwotę 11.504 zł. Pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych oświadczeń dotyczących uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Odnosząc się do wezwania skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma wspólnego budżetu z rodzicami, u których mieszka. Wobec jego bardzo złej sytuacji majątkowej i zobowiązań przekraczających dochody, zmuszony jest on korzystać z nieodpłatnej pomocy rodziców w zakresie mieszkania i wyżywienia oraz zapożyczać się na spłatę zobowiązań. Pod adresem rodziców wnioskodawcy nie mieszka jego była żona. Budowa domu do ok. 2006 roku była finansowana z kredytu hipotecznego. Po tym okresie nie są prowadzone żadne prace, które wymagałyby nakładów finansowych. Rodzice strony nie posiadają rachunków bankowych. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: alimenty na dzieci: 1.000 zł, spłata kredytu hipotecznego ok. 600 zł, spłata pożyczki zaciągniętej na alimenty na dzieci 300 zł, telefon 70 zł, prąd na budowie 50 zł. Wyżywienie i mieszkanie skarżący ma u rodziców, a ubrania ma zapewnione dzięki pomocy rodziców i rodzeństwa. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie A. K. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia z dnia [...] lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 18 września 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że dane podane przez skarżącego nie kwalifikują go do grona osób ubogich. Jeżeli skarżący jest w stanie co miesiąc zapłacić ok. 900 zł kredytu i pożyczki, czy 70 zł za telefon, to nie można mówić o ubóstwie. Fakt posiadania stałego miesięcznego dochodu, a także fakt bycia właścicielem nieruchomości (nawet obciążonej hipoteką) wyklucza możliwość przyjęcia, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Sąd podkreślił, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W ocenie Sądu, skoro skarżący w kwietniu 2015 r. zaciągnął pożyczkę na kwotę 6.000 zł, a skargę w niniejszej sprawie wniósł także w kwietniu 2015 r., to mógł tak gospodarować swoimi środkami finansowymi, by uwzględnić w wydatkach również konieczny wpis od skargi. Podkreślenia wymaga nadto, iż obowiązek ponoszenia kosztów sądowych nie jest obowiązkiem drugorzędnym zaspokajanym przez stronę w ostatniej kolejności i tylko w sytuacji, gdy pozostają jej wolne środki po opłaceniu innych wydatków. Dlatego też wnioskodawca nie może uznawać takich wydatków jak spłata rat kredytu, czy pożyczki jako priorytetowe w stosunku do należności wobec Skarbu Państwa. Przy orzekaniu o zwolnieniu od kosztów sądowych należy uwzględnić także interes państwa w pobieraniu opłat sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Krakowie wniósł A. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący dostatecznie nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zauważyć, iż skarżący wskazuje że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i otrzymuje dochody w wysokości ok. 2000 zł brutto, natomiast wydatki skarżącego (m.in. 1000 zł alimentów, 900 zł rat kredytów i inne) przekraczają dochody skarżącego co prowadzi do konkluzji, że skarżący może posiadać dodatkowo źródło dochodów, którego nie ujawnił. Dopiero całościowe przedstawienie sytuacji finansowej skarżącego pozwala na ocenę jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy z powodu niemożności oceny sytuacji finansowej skarżącego, okolicznością taką może być w szczególności przedstawienie przez niego dokumentacji, którą nie dysponował Sąd pierwszej instancji, a która pozwala na ustosunkowanie się do sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.