II FZ 352/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 326/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 20 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 326/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2015 r., skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 lipca 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 września 2015 r., sygn. akt II FZ 744/15 oddalił zażalenie od ww. postanowienia. Pismem z dnia 9 października 2015 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt II FZ 1010/15 oddalił zażalenie skarżącego. Pismem z dnia 7 marca 2016 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek swój uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy i brakiem wiedzy specjalistycznej i środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. W formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd powołał się na art. 260 § 1 i § 2, art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.). Stwierdził, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów powstałych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Analizując bowiem treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 16 czerwca 2015 r., 9 października 2015 r. oraz 7 marca 2016 r., Sąd uznał, iż przedstawiona w nich sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy jest zasadniczo tożsama, a tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska. Sąd powołując się na art. 165 P.p.s.a. podniósł także, iż skarżący nie powołał się w sposób skuteczny na zmianę okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniesiona przez skarżącego okoliczność – pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez stronę. W zażaleniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na błędnym ustaleniu jego faktycznej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej we wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Zaznaczyć należy, iż w przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Należy zwrócić uwagę, że skarżący składał już w niniejszej sprawie wnioski o przyznanie prawa pomocy obejmujący całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawa ta została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2015 r., sygn. akt II FZ 744/15 oraz z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1010/15, którymi oddalono zażalenia na postanowienia Sądu pierwszej instancji odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza wniosków o przyznanie prawa pomocy, które były poddane ocenie na wcześniejszym etapie postępowania oraz wniosku, który był rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu z dnia 9 maja 2016 r. wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy istotnej zmianie. Tym samym, skoro sytuacja materialna skarżącego była już raz oceniana pod kątem przyznania prawa pomocy i zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że skarżący jest w stanie pokryć koszty postępowania, to biorąc pod uwagę, iż sytuacja ta nie uległa zasadniczej zmianie, na co wskazuje ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że brak jest przesłanek do zmiany stanowiska Sądu w ww. kwestii i zastosowania trybu określonego w art. 165 P.p.s.a. Brak powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego uznać należy, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie na tyle, aby stronie skarżącej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.