II FZ 718/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, , , po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 370/15 w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 370/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał Z. P. (dalej: "skarżąca") prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 300 zł oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jej źródłem dochodu jest renta i dochód z dzierżawy nieruchomości w łącznej kwocie 1.819 zł miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 180 m², w którym zamieszkuje oraz stanowiącej przedmiot dzierżawy nieruchomości o powierzchni 1,2 ha. Nie posiada innego majątku. Miesięczne stałe koszty utrzymania udokumentowane przez skarżącą zamykają się w kwocie ok. 100 zł. Z uwagi na wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (3.051 zł) oraz fakt, że równocześnie ze skargi podatniczki zawisła druga sprawa z wpisem w wysokości 1.504 zł, Sąd stwierdził, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Natomiast na niezasadny Sąd uznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca posiada stałe źródło dochodów w postaci świadczenia z ZUS oraz dochodów z dzierżawy, które w zestawieniu z udokumentowanymi wydatkami koniecznego utrzymania pozwala na wygospodarowanie kwoty 300 zł (600 zł w obu sprawach), stanowiącej ułamek należnego wpisu od wniesionej skargi oraz poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania. Odnośnie do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu Sąd wskazał, że skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w osobie A. P. W aktach sprawy znajduje się jednak pełnomocnictwo z dnia 20 lutego 2015 r. udzielone przez skarżącą temu pełnomocnikowi do sporządzenia, wniesienia i popierania przed sądem jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. dotyczącą zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów. Sąd zauważył, że pełnomocnik ten reprezentował skarżącą także w postępowaniu podatkowym. Z uwagi na fakt, że prawo pomocy nie dopuszcza instytucji podstawienia (zob. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2012, wyd. 5, str. 621), Sąd za bezzasadny uznał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucając naruszenie art. 244, art. 245, a w szczególności art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270, dalej: p.p.s.a.), wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części oddalającej wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spełniła w niniejszej sprawie warunek wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie ponad 300 zł. Jednakże z uwagi na fakt, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodów w postaci świadczenia z ZUS oraz dochodów z dzierżawy, które w zestawieniu z udokumentowanymi wydatkami koniecznego utrzymania pozwalają na wygospodarowanie kwoty stanowiącej ułamek należnego wpisu od wniesionej skargi oraz poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania, Sąd pierwszej instancji nie mógł przyznać prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Podobnie Sąd nie mógł uznać, że zasadnym jest wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Należy podkreślić, że w toczącym się postępowaniu skarżąca jest już reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, co stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a., wyklucza możliwość jego ustanowienia w ramach prawa pomocy. Pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania stronie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji szczegółowo i logicznie wyjaśnił motywy rozstrzygnięcia, w tym jego podstawę prawną, a pełnomocnik skarżącej w zażaleniu w najmniejszym stopniu ich nie podważył. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.