II GZ 643/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 24 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 546/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., odmówił I. Sp. z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca Spółka w uzasadnieniu wniosku podała, iż w wyniku działań organów podatkowych zablokowano jej wszystkie rachunki bankowe, uniemożliwiając tym samym pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Zajęciu podlegają także wszystkie środki ruchome należące do Spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki stanowi kwotę 6.000.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 448.672,96 zł. W poprzednim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 56.858,17 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego. Pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) sprawozdania finansowego wraz z informacją dodatkową za rok obrotowy 2014; 2) bilansu i rachunku zysków i strat za I i II kwartał 2015 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; 4) odpisów deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie cztery miesiące; 5) odpisów raportów kasowych skarżącej za cztery ostatnie miesiące; 6) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich pięciu miesiącach oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 7) udokumentowanie - za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych komorników - okoliczności podnoszonych w druku PPPr, a dotyczących prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, w tym dokonanych czynności egzekucyjnych. Jednocześnie pouczono stronę skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 10 lipca 2015 r. skarżąca stwierdziła, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Z tych względów Spółka oświadczyła, że nie wysyła żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego i zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy. Sąd I instancji stwierdził następnie, że strona skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie przedłożyła zatem dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie jej wniosku. Co więcej, Spółka wyraźnie odmówiła wykonania tego wezwania, wyrażając przy tym przekonanie, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o jej możliwościach płatniczych. Sąd przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że samo oświadczenie strony skarżącej, iż znajduje się w trudnej sytuacji, nie może stanowić podstawy do oceny jej możliwości finansowych i jest niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Z przedłożonej do akt informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Spółka, pomimo wskazywanych przez nią trudności, nie znajduje się w stanie likwidacji. Ponadto z oświadczenia złożonego w formularzu PPPr o wysokości kapitału zakładowego oraz wartości środków trwałych wynika, że majątek Spółki wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji I. Sp. z o.o., wniosła o jego uchylenie. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła części dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że I. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonania oceny jego wiarygodności. Mimo wezwania z dnia 26 czerwca 2015 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić aktualną sytuację materialną Spółki. Brak tych dokumentów uniemożliwiał Sądowi I instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.