II GZ 587/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 467/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi P. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. (sygn. akt III SA/Wr 467/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił P. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] wstrzymania wykonania zaskarżonego przez tę spółkę postanowienia Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]), którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) o obciążeniu skarżącej spółki kosztami postępowania podatkowego w wysokości 900 zł, na które składają się koszty badania sprawdzającego przeprowadzonego przez Jednostkę Badającą upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz koszty sporządzenia opinii z tego badania. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka w skardze złożyła również wniosek o wstrzymanie wykonania wskazanego wyżej postanowienia Dyrektora Izby Celnej. Uzasadniając ten wniosek strona stwierdziła, że prowadzi w skali kraju kilkadziesiąt analogicznych postępowań, co w przypadku wykonania kwestionowanych postanowień obciążających kosztami badań oznaczałoby niechybnie znaczną stratę finansową dla skarżącej spółki, która z uwagi na specyfikę prowadzenia działalności i związaną z nią konieczność częstego wypłacania wygranych dla graczy, wymaga dysponowania na bieżąco środkami pieniężnymi. Spółka stwierdziła ponadto, że musi również regulować bieżące zobowiązania, w tym wobec inspektorów nadzorujących punkty gier na automatach, czy podmiotów świadczących usługi serwisowe, zaś jakikolwiek przestój w płatnościach oznaczałby automatycznie brak możliwości kontynuowania działalności, a co za tym idzie uzyskiwania przychodów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, żądając wstrzymania wykonania decyzji, strona skarżąca ma obowiązek wykazania istnienia konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie wystarczy w tym zakresie ogólny wywód strony, lecz jej twierdzenia powinny znajdować potwierdzenie w dokumentach źródłowych dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej strony. W ocenie Sądu, na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia spółka nie przedstawiła żadnych dowodów i nie udokumentowała w żaden sposób swojej aktualnej sytuacji majątkowej i ewentualnego wpływu wykonania zaskarżonego aktu na tę sytuację. Sąd stwierdził, że dopiero to umożliwiłoby określenie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. P. Sp. z o.o. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę tego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania. Zaskarżonemu orzeczeniu spółka zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca nie wykazała w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego postanowienia okoliczności wystarczających do uznania wniosku za zasadny, mimo iż spółka wskazała na wysokie prawdopodobieństwo wyrządzenia jej znacznej szkody, przyczyny takiego ryzyka. Autor zażalenia wskazał, że w uzasadnieniu wniosku zawartego w skardze spółka podniosła, iż jest stroną wielu postępowań dotyczących cofnięcia rejestracji automatów o niskich wygranych lub cofnięcia zezwoleń na prowadzenie takiej działalności. Dowodem przeprowadzanym obligatoryjnie w tego typu postępowaniach jest badanie automatu przez jednostkę upoważnioną przez Ministra Finansów, co wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów tych badań. Zdaniem wnoszącego zażalenie, Sąd nie uwzględnił wniosku, powołując się na fakt, że należność, której dotyczyło zaskarżone postanowienie nie była wysoka. Skutków zapłaty należności pieniężnej, które co do zasady są odwracalne, nie można jednak rozpatrywać w oderwaniu od jej wysokości, która w okolicznościach niniejszej sprawy, w połączeniu z ilością spraw tego rodzaju rozpatrywanych przed Sądem, może wpłynąć na uzasadnione przypuszczenie utraty płynności finansowej przez skarżącą i nawet ogłoszenia jej upadłości. Z doświadczenia życiowego wynika, że na skutek zajęcia rachunków bankowych czy przysługujących spółce wierzytelności może ona, będąc wszakże aktywnym uczestnikiem życia gospodarczego, utracić płynność finansową, a w konsekwencji utracić możliwość kontynuowania działalności. W ocenie strony, w realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji dysponował materiałem wystarczającym do oceny zasadności wniosku. Tymczasem w uzasadnieniu skupił się jedynie na aspektach formalnych i zawartości wniosku strony, a w ogóle pominął kwestię oceny, czy zawarte we wniosku okoliczności uzasadniają przypuszczenie, że wykonanie zaskarżonego aktu spowoduje szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Praktyka taka nosi znamiona zjawiska, jakim jest nakładanie na stronę ściśle formalnych obowiązków, których niepełne wykonanie zwalnia sąd od konieczności analizy istoty zagadnienia. Autor zażalenia podniósł również, że z bilansu skarżącej spółki wynika, iż za rok obrotowy 2014 spółka poniosła stratę w wysokości ponad 1 mln zł. W takiej sytuacji wykonanie licznych postanowień o obciążeniu kosztami badań sprawdzających będzie skutkować koniecznością realizacji zobowiązań, co wprost doprowadzi do stanu upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył postanowienia w przedmiocie obciążenia skarżącej spółki kosztami postępowania w wysokości 900 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w tym wniosku, ani nie udokumentowała w żaden sposób swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie stwierdził natomiast, jakoby powodem oddalenia wniosku była niska wysokość należności objętej zaskarżonym aktem administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena jest prawidłowa. Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie aktu administracyjnego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w takim akcie należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonego do sądu administracyjnego aktu uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania aktu nakładającego obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Nie jest to - wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu - przerzucanie na obywatela obowiązków, które powinno wykonywać państwo. To strona - chcąc skorzystać z wyjątku od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu - powinna wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania aktu przedstawić sądowi nie tylko argumenty, ale i stosowne dokumenty na ich poparcie, wskazujące że w sprawie istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny nie ma natomiast instrumentów prawnych do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej czy rodzinnej strony, które to ustalenie jest niezbędne przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może spowodować w danym przypadku skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W dacie wydania orzeczenia Sądu pierwszej instancji w aktach niniejszej sprawy nie było dokumentów, które uprawdopodabniałyby oświadczenie zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej, że wykonanie tego postanowienia (tj. uiszczenie kosztów postępowania w wysokości 900 zł) przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do utraty płynności finansowej skarżącej spółki. W szczególności strona wnioskująca o zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. Bez tego rodzaju dokumentacji Sąd pierwszej instancji nie mógł rzetelnie ocenić, czy w kontekście aktualnej sytuacji finansowej strony wykonanie zaskarżonego postanowienia organu - nawet przy uwzględnieniu obowiązku poniesienia tego rodzaju opłat nałożonych na spółkę w innych postępowaniach - może doprowadzić do wyrządzenia jej szkody, która byłaby znaczna lub może spowodować skutki, które byłyby nieodwracalne. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że dokumentacja odnosząca się do sytuacji finansowej strony została dołączona do zażalenia. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia WSA, skoro miała miejsce po wydaniu tegoż orzeczenia. W tym kontekście NSA zwraca jedynie uwagę, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Strona może zatem złożyć wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji, jeśli wykaże, że doszło do zmiany okoliczności związanych z kwestią wstrzymania wykonania postanowienia organu administracji. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. PG