II GZ 313/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 lutego 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1400/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia uchwały postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1400/15 odmówił R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sprawie z jego skargi na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 7 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy uzupełnienia uchwały. Sąd I instancji podniósł, że z podanych przez skarżącego w formularzu informacji oraz dodatkowych wyjaśnień do których został wezwany wynikało, że nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną i bezdomną, z uwagi na brak zameldowania nie mógł korzystać z pomocy udzielanej przez gminę. Sąd I instancji, oddalając wniosek skarżącego wyjaśnił, że skarżący który pomimo wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uniemożliwia Sądowi ocenę tej sytuacji, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił wystarczająco swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 września 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonał wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczył m.in. dokumentów potwierdzających to, że posiada statusu bezrobotnego oraz dokumentów potwierdzających jego zadłużenie. Stwierdzić zatem należy, że R.P., ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to ich nie przedstawił. Skarżący poinformował jedynie, że nie posiada rachunku bankowego w związku z brakiem dochodów, oraz że nie korzysta z pomocy społecznej, a żywność zapewnia mu znajomy. Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd I instancji nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i dlatego zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.