II GZ 534/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Spółki z o.o. SKA w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 643/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Spółki z o.o. SKA w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 643/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. B. C. G. T. R. Spółce z o.o. S. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. I Sąd I instancji powołując się m.in. na treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), podkreślił, że rozstrzygnięcie w zakresie wnioskowanego prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych, WSA doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, iż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymaganym od skarżącej kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Sąd wskazał, iż z analizy dokumentów, a zwłaszcza z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, że na skarżącej ciążą zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 12.051.090,76 zł, przy czym Spółka posiada również aktywa trwałe i obrotowe, m.in. długoterminowe aktywa finansowe w postaci akcji i udziałów w jednostkach powiązanych o wartości 13.687.200 zł – a więc majątek o znacznej wartości oraz aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych i krótkoterminowych aktywów finansowych (łącznie 53.863,69 zł). Pomimo zaś przysługujących należności krótkoterminowych, Skarżąca nie wykazała, że podejmowała próby wyegzekwowania tych należności. Sąd podniósł również, iż wysokość kapitału zakładowego skarżącej to 100.000 zł, spółka nie wykazała utraty płynności finansowej, natomiast w sprawozdaniu zarządu z jej działalności za rok 2014 stwierdzono, że sytuacja finansowa podmiotu, mimo ujemnego wyniku finansowego za rok 2014, nie budzi obaw co do dalszego funkcjonowania, wobec czego zakłada się kontynuowanie działalności Spółki w 2015 r. W ocenie Sądu, powyższe informacje są sprzeczne z niepopartym żadnym dokumentem stwierdzeniem zawartym w sprzeciwie odnośnie utraty płynności finansowej. Sąd I instancji uznał zatem, że skoro Spółka osiąga przychody, do niej należy wybór, czy uzyskane środki przeznaczy na prowadzenie działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Oświadczenie o niemożliwości zgromadzenia środków na prowadzenie nieplanowanych postępowań sądowych nie mogło zatem wpłynąć na uwzględnienie wniosku skarżącej w przedmiotowym zakresie. Sąd podkreślił również, iż nakładów na działalność gospodarczą nie można traktować priorytetowo w stosunku do należnych kosztów sądowych. Odnośnie twierdzeń Spółki, iż wierzyciele kierują do niej ostateczne przedprocesowe wezwania do zapłaty, Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła żadnej kopii takiego pisma, która z pewnością uprawdopodobniłaby podnoszone przez nią ryzyko wystąpienia kontrahentów na drogę sądową celem przymuszenia do realizacji zobowiązań. Zdaniem WSA, działanie wnioskodawczyni jest niezrozumiałe w sytuacji wezwania jej przez referendarza sądowego do nadesłania "innych dokumentów oraz informacji, wskazujących na brak możliwości uiszczenia wpisu od skargi". W świetle przedstawionych okoliczności sprawy Sąd I instancji uznał, iż w zestawieniu z wymagalnym na tym etapie postępowania kosztem w postaci wpisu sądowego w wysokości 100 zł, nie można przyjąć, że skarżąca wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. WSA przypomniał, że w sprawie niniejszej referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych informacji oraz nadesłanie określonych dokumentów, jednakże strona tylko częściowo wykonała to wezwanie, przesyłając jedynie: bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe za rok 2014, 5 deklaracji VAT z 2015 r. oraz potwierdzenie likwidacji rachunku bankowego. Sąd I instancji podniósł, iż pomimo upadku postanowienia referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, jego zarządzenia wzywające do dodatkowych informacji nie upadają. Z uwagi zaś na ciążący na wnioskodawcy ustawowy obowiązek wykazania, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, okoliczność powyższa, zdaniem WSA, miała szczególne znaczenie. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. B. C. G. T. R. Spółka z o.o. S. w W., zaskarżając je w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez wyznaczenie stronie zbyt krótkiego terminu na złożenie szeregu dokumentów stanowiących uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżąca przywołała art. 255 p.p.s.a. i stwierdziła, że z jego treści wynika, iż dopiero w sytuacji, gdy sąd uzna, że oświadczenie wnioskującego o prawo pomocy jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i jego możliwości płatniczych lub budzi ono wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Postępowanie to polega na wezwaniu wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd ma jednak obowiązek wyznaczyć stronie termin, w jakim powinna ona uzupełnić wskazane braki lub nadesłać dodatkowe dokumenty, a także wskazać rygor w razie niewykonania wezwania w terminie. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, termin ten powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. Strona powinna bowiem mieć realną możliwość do ich przedłożenia. Skarżąca stwierdziła, iż termin jej wyznaczony na przedłożenie szeregu dokumentów był zdecydowanie zbyt krótki i nie miała ona faktycznej możliwości ich zgromadzenia w tak krótkim czasu. W konsekwencji Sądowi przedstawiono jedynie te dokumenty, które udało się stronie zgromadzić. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny, jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca stwierdziła, że nie dysponuje aktualnie żadnymi środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu sądowego, obecnie ponosi starty, zaś na przełomie kilku ostatnich miesięcy jej sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu i została utracona płynność finansowa, a bilans jej rachunków bankowych w dalszym ciągu pozostaje ujemny. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż na skutek wniesienia przez spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym złożone oświadczenia okazały się gołosłowne i niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy w oparciu o treść art. 255 p.p.s.a. wezwał spółkę zarządzeniem do uzupełnienia informacji i nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż niczym niepoparte twierdzenia wnioskodawczyni odnośnie braku zdolności płatniczej, wymagały wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych w takim zakresie, który pozwoliłby na rzeczywistą analizę stanu majątkowego. Pomimo zaś wezwania spółki do przedłożenia dokumentów obrazujących jej faktyczną sytuację majątkową, strona nie wykonała żądania Sądu w pełni, a tym samym uniemożliwiła Sadowi I instancji dokonanie pełnej oceny w przedmiotowym zakresie. Ponadto Naczelny Sad Administracyjny zauważa, iż podnoszona przez wnioskującą okoliczność wyznaczenia zbyt krótkiego terminu na przedłożenie wymaganych od strony dokumentów, nie może stanowić przesłanki skutkującej uchyleniem postanowienia Sądu I instancji. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nie podniosła, iż nie jest w stanie zgromadzić w wyznaczonym terminie wszystkich żądanych od niej dokumentów, nie wnioskowała również o przedłużenie terminu wyznaczonego na dokonanie tej czynności procesowej, a nadto na żadnym z późniejszych etapów postępowania nie nadesłała brakujących i wymaganych przez WSA dokumentów i informacji. Wobec braku po stronie skarżącej dbałości o swoje interesy w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym i braku właściwej reakcji na wezwanie Sądu I instancji, a także niepodjęcie żadnych kroków zmierzających do przedłużenia wyznaczonego przez Sąd terminu na przedstawienie danych, które bez wątpliwości pozwoliłyby Sądowi I instancji dokonać rzetelnej oceny realnego stanu majątkowego oraz zdolności płatniczych spółki, prawidłowo WSA uznał, że wnioskująca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym NSA stwierdził, iż skonfrontowanie wysokości kosztów koniecznych do uiszczenia na obecnym etapie postępowania (t.j 100 zł), z rzeczywistą sytuacją finansową skarżącej było niemożliwe. W oparciu o niepełne i nieuzupełnione na wezwanie Sądu informacje, WSA zgodnie z prawem uznał więc złożony wniosek za niezasadny i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niepełne wykonanie przez stronę zarządzenia Sądu przyczyniło się do tego, iż pozytywna ocena jej wniosku nie mogła mieć miejsca, wobec ogólnikowości składanych przez nią oświadczeń. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.